Tóm tắt:
Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích năng lực thích ứng với AI của sinh viên Khoa Du lịch và Khách sạn, thông qua việc khám phá nhận thức, trải nghiệm học tập và các yếu tố ảnh hưởng trong bối cảnh đào tạo đại học hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy năng lực thích ứng với AI của sinh viên chịu tác động bởi 4 nhóm yếu tố chủ yếu: (i) nhận thức về vai trò và ý nghĩa của AI trong ngành Du lịch; (ii) kỹ năng số và khả năng tự học; (iii) phương pháp giảng dạy và vai trò định hướng của giảng viên; (iv) môi trường học tập và cơ hội trải nghiệm thực tiễn. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực thích ứng với AI cho sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch trong bối cảnh chuyển đổi số.
Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, năng lực thích ứng, sinh viên du lịch, chuyển đổi số, nghiên cứu định tính.
1. Đặt vấn đề
Đối với các cơ sở đào tạo đại học, việc phát triển năng lực thích ứng với AI cho sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Theo Kaplan và Haenlein (2019), năng lực thích ứng với AI không chỉ bao gồm khả năng sử dụng công nghệ mà còn gắn với tư duy đổi mới và khả năng học tập suốt đời. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra, sinh viên các ngành dịch vụ, trong đó có du lịch, vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển hóa kiến thức công nghệ thành năng lực nghề nghiệp thực tiễn (Ivanov và cộng sự, 2019).
Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích năng lực thích ứng với AI của sinh viên ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, làm cơ sở đề xuất các khuyến nghị phù hợp cho đào tạo nguồn nhân lực du lịch trong bối cảnh chuyển đổi số.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng kết hợp hai phương pháp thu thập dữ liệu định tính, bao gồm phỏng vấn sâu cá nhân (in-depth interviews - IDI) và thảo luận nhóm tập trung (focus group discussions – FGD) thực hiện theo hình thức bán cấu trúc 15 sinh viên là cán bộ lớp (5 sinh viên năm 2, 5 sinh viên năm 3, 5 sinh viên năm 4) thuộc khoa Du lịch và Khách sạn, trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp. Các cuộc phỏng vấn được tiến hành dựa trên bộ câu hỏi định hướng xoay quanh 4 chủ đề chính: nhận thức về AI, kỹ năng AI, thái độ đối với AI và năng lực thích ứng với AI. Thời lượng mỗi cuộc phỏng vấn kéo dài khoảng 30-45 phút và được thực hiện cho đến khi đạt độ bão hòa dữ liệu. Mỗi nhóm thảo luận gồm 5-7 sinh viên, thời gian thảo luận kéo dài 60–90 phút, với sự điều phối của người nghiên cứu. Nội dung thảo luận tập trung vào các chủ đề tương tự như phỏng vấn cá nhân, nhưng được thiết kế theo hướng mở nhằm khuyến khích sự tương tác và đa dạng quan điểm giữa các thành viên trong nhóm.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Nhận thức của sinh viên về vai trò của AI trong du lịch
Kết quả phân tích dữ liệu từ phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm cho thấy, sinh viên có nhận thức ngày càng rõ về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh phát triển du lịch nói chung và du lịch thông minh nói riêng. Phần lớn sinh viên nhìn nhận AI là nền tảng công nghệ cốt lõi, góp phần thúc đẩy quá trình số hóa, nâng cao chất lượng quản lý điểm đến và tối ưu hóa trải nghiệm du khách.
Trước hết, sinh viên cho rằng AI đóng vai trò quan trọng trong xây dựng và vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh. Theo các ý kiến thu thập được, AI giúp thu thập và phân tích dữ liệu lớn từ hành vi du khách, từ đó hỗ trợ quản lý điểm đến hiệu quả hơn, dự báo nhu cầu du lịch và phân bổ nguồn lực hợp lý. Nhiều sinh viên nhận thức rằng các hệ thống này không chỉ phục vụ mục tiêu kinh doanh mà còn góp phần phát triển du lịch bền vững.
Bên cạnh đó, sinh viên nhấn mạnh vai trò của AI trong cá nhân hóa và nâng cao trải nghiệm du lịch. Các ứng dụng như chatbot du lịch, gợi ý lịch trình thông minh, dịch thuật tự động hay trợ lý ảo được xem là đặc trưng nổi bật của du lịch thông minh. Sinh viên cho biết, việc ứng dụng AI giúp du khách tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện và phù hợp với nhu cầu cá nhân, qua đó gia tăng mức độ hài lòng và khả năng quay lại điểm đến.
Ngoài ra, sinh viên cũng nhận thức AI là yếu tố thúc đẩy đổi mới mô hình kinh doanh và dịch vụ du lịch. Theo quan điểm của họ, du lịch thông minh gắn liền với các mô hình dịch vụ linh hoạt, dựa trên dữ liệu và công nghệ, trong đó AI đóng vai trò trung tâm. Điều này đòi hỏi nguồn nhân lực du lịch phải thay đổi tư duy nghề nghiệp, từ thực hiện các công việc mang tính thủ công sang các nhiệm vụ có hàm lượng công nghệ và sáng tạo cao hơn.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy nhận thức của sinh viên về AI trong du lịch thông minh vẫn mang tính hai chiều. Bên cạnh sự kỳ vọng về hiệu quả và tiện ích, một số sinh viên bày tỏ lo ngại liên quan đến nguy cơ phụ thuộc quá mức vào công nghệ, giảm tương tác con người trong hoạt động du lịch, cũng như các vấn đề về bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư của du khách. Những lo ngại này phản ánh cách tiếp cận thận trọng của sinh viên trước quá trình phát triển nhanh chóng của du lịch thông minh.
3.2. Thực trạng kỹ năng và khả năng thích ứng với AI
Kết quả nghiên cứu cho thấy, kỹ năng và khả năng thích ứng với AI của sinh viên ngành du lịch còn ở mức độ cơ bản và chưa đồng đều. Phần lớn sinh viên cho biết họ đã từng sử dụng một số công cụ AI phổ biến trong quá trình học tập, chủ yếu nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin, dịch thuật, lập kế hoạch du lịch hoặc hoàn thành các bài tập học phần. Tuy nhiên, việc sử dụng AI vẫn mang tính tự phát và chưa gắn với các nghiệp vụ chuyên sâu của du lịch thông minh. Một sinh viên chia sẻ: “Em chủ yếu dùng AI để tìm thông tin nhanh hoặc hỗ trợ viết bài, chứ chưa biết cách áp dụng vào các nghiệp vụ cụ thể của ngành du lịch”.
Về năng lực công nghệ, nhiều sinh viên tự đánh giá kỹ năng AI của bản thân còn hạn chế, đặc biệt là các kỹ năng liên quan đến phân tích dữ liệu, hiểu cách AI vận hành và ứng dụng AI trong quản lý du lịch. Khoảng cách giữa nhận thức về tầm quan trọng của AI và khả năng sử dụng thực tế được thể hiện khá rõ. Một ý kiến từ thảo luận nhóm cho biết: “Chúng em đều biết AI rất quan trọng cho du lịch, nhưng thực sự để dùng AI vào quản lý điểm đến hay phân tích hành vi du khách thì gần như chưa được học”.
Bên cạnh đó, khả năng thích ứng với AI của sinh viên hiện nay chủ yếu dựa vào quá trình tự học và trải nghiệm cá nhân. Sinh viên thường tiếp cận AI thông qua các nền tảng trực tuyến hoặc truyền thông xã hội, thay vì thông qua các học phần chính thức trong chương trình đào tạo. Điều này phản ánh tinh thần chủ động của sinh viên, nhưng đồng thời cho thấy sự thiếu vắng một lộ trình đào tạo bài bản về AI trong lĩnh vực du lịch. Như một sinh viên nhận định: “Nếu không tự tìm hiểu thì gần như trên lớp rất ít khi được học về AI một cách hệ thống”.
3.3. Các rào cản trong quá trình thích ứng với AI
Phân tích dữ liệu phỏng vấn cho thấy, sinh viên gặp phải nhiều rào cản trong quá trình thích ứng với AI, trong đó nổi bật nhất là những hạn chế từ chương trình đào tạo. Nhiều sinh viên cho rằng các học phần hiện tại chưa tích hợp đầy đủ nội dung liên quan đến AI và du lịch thông minh, hoặc chỉ đề cập ở mức khái quát. Một sinh viên chia sẻ: “Chương trình học vẫn thiên về nghiệp vụ truyền thống, AI chỉ được nhắc qua chứ chưa có môn học riêng hay ứng dụng AI cho môn chuyên ngành”.
Rào cản về năng lực cá nhân cũng được đề cập thường xuyên. Một số sinh viên thừa nhận họ thiếu nền tảng công nghệ và kỹ năng số, dẫn đến tâm lý e ngại khi tiếp cận AI. Sự thiếu tự tin này làm giảm khả năng chủ động học hỏi và thử nghiệm các công cụ mới.
Ngoài ra, rào cản về cơ sở vật chất và nguồn lực học tập cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng thích ứng với AI. Sinh viên phản ánh việc thiếu phần mềm chuyên ngành, dữ liệu thực tế và cơ hội thực hành khiến họ khó hình dung cách AI được ứng dụng trong môi trường du lịch thực tiễn. Một ý kiến tiêu biểu cho rằng: “Nếu chỉ học lý thuyết mà không được thực hành trên dữ liệu thật thì rất khó hiểu AI dùng để làm gì trong du lịch”. Bên cạnh đó, việc chưa thấy rõ mối liên hệ giữa AI và các vị trí công việc cụ thể trong ngành cũng làm giảm động lực đầu tư học tập của sinh viên.
3.4. Các yếu tố thúc đẩy năng lực thích ứng với AI
Bên cạnh những rào cản, kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều yếu tố có khả năng thúc đẩy năng lực thích ứng với AI của sinh viên ngành du lịch.
Thứ nhất, động lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp. Nhiều sinh viên nhận thức rõ rằng AI là kỹ năng cần thiết để tăng cơ hội việc làm trong bối cảnh du lịch thông minh phát triển. Một sinh viên chia sẻ: “Em nghĩ nếu không biết AI thì sau này sẽ rất khó cạnh tranh khi xin việc trong ngành du lịch”.
Thứ hai là vai trò then chốt của nhà trường. Sinh viên kỳ vọng chương trình đào tạo sẽ được đổi mới theo hướng tích hợp AI vào các học phần chuyên ngành, đồng thời tăng cường các hoạt động thực hành, dự án và tình huống thực tế.
Ngoài ra, sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp du lịch cũng được xem là yếu tố thúc đẩy quan trọng. Các chương trình thực tập, hợp tác doanh nghiệp và yêu cầu kỹ năng từ thị trường lao động giúp sinh viên nhận thức rõ hơn giá trị thực tiễn của AI. Những yếu tố này góp phần tạo động lực và điều kiện thuận lợi để sinh viên nâng cao năng lực thích ứng với AI trong du lịch thông minh.
4. Khuyến nghị
Dựa trên kết quả phân tích định tính từ phỏng vấn sâu (IDI) và thảo luận nhóm (FGD), nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực thích ứng với trí tuệ nhân tạo (AI) cho sinh viên ngành Du lịch và Khách sạn trong bối cảnh chuyển đổi số. Các khuyến nghị tập trung vào ba chủ thể chính gồm cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch - khách sạn và bản thân sinh viên.
Trước hết, các cơ sở đào tạo cần tích hợp nội dung AI và chuyển đổi số vào chương trình đào tạo theo hướng gắn với thực tiễn nghề nghiệp. Việc lồng ghép AI vào các học phần chuyên ngành sẽ giúp sinh viên hiểu rõ mối liên hệ giữa công nghệ và hoạt động du lịch - khách sạn, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với môi trường làm việc số (Buhalis & Leung, 2018; Mariani & Borghi, 2019). Bên cạnh đó, các trường cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng học tập trải nghiệm và học tập dựa trên dự án có ứng dụng công nghệ. Việc cho sinh viên trực tiếp sử dụng các công cụ AI trong học tập sẽ góp phần phát triển năng lực số, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề (Bond et al., 2021). Đồng thời, việc nâng cao năng lực AI cho đội ngũ giảng viên cũng là điều kiện quan trọng để triển khai hiệu quả các đổi mới trong đào tạo.
Đối với doanh nghiệp du lịch và khách sạn, cần tăng cường hợp tác với các cơ sở đào tạo nhằm xây dựng chương trình thực tập và đào tạo gắn với thực tiễn ứng dụng AI. Sự liên kết này giúp sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế và phát triển các kỹ năng phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh du lịch thông minh (Buhalis, 2020; Sigala, 2020). Đồng thời, doanh nghiệp cần tạo môi trường khuyến khích học hỏi và thử nghiệm công nghệ mới, coi AI là công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả công việc (World Economic Forum, 2020).
Về phía sinh viên, cần xây dựng thái độ tích cực đối với AI và chủ động ứng dụng công nghệ trong học tập và định hướng nghề nghiệp. Việc sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ nghiên cứu, phân tích dữ liệu du lịch hoặc nâng cao kỹ năng ngoại ngữ sẽ giúp sinh viên phát triển năng lực công nghệ nền tảng và thích ứng tốt hơn với yêu cầu của thị trường lao động.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
Lê Văn Hùng, & Trần Quốc Bảo. (2021). Năng lực số cho sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục đại học. Tạp chí Thông tin và Tư liệu (Tháng 01/2021), 12-21.
Nguyễn Thị Thanh Thủy. (2021). Nâng cao năng lực số cho sinh viên ngành du lịch đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Tạp chí Khoa học Giáo dục, 12(3), 45-52.
Buhalis, D., & Leung, R. (2018). Smart hospitality-Interconnectivity and interoperability towards an ecosystem. International Journal of Hospitality Management, 71, 41-50. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2017.11.011.
Ivanov, S., & Webster, C. (Eds.). (2019). Robots, artificial intelligence, and service automation in travel, tourism and hospitality. Emerald Publishing Limited.
World Economic Forum. (2020). The Future of Jobs Report 2020. Geneva: World Economic Forum.
Enhancing artificial intelligence adaptability among tourism and hospitality management students at the University of Economics - Technology for Industries
Duong Thanh Tung1
Pham Thanh Binh1
Pham Xuan Phu1
1Faculty of Tourism and Hospitality, University of Economics - Technology for Industries
Abstract:
This study examines the capacity of students in the Faculty of Tourism and Hospitality to adapt to artificial intelligence (AI) by investigating their perceptions, learning experiences, and the factors shaping this adaptation within the contemporary higher education context. The findings indicate that students’ AI adaptability is determined by four principal dimensions: (i) their awareness of the role and significance of AI in the tourism industry; (ii) their digital competencies and capacity for self-directed learning; (iii) pedagogical approaches and the facilitative role of lecturers; and (iv) the learning environment, including opportunities for experiential engagement. Drawing on these findings, the study advances a set of targeted recommendations to strengthen AI adaptability among students majoring in Tourism and Travel Service Management, thereby contributing to the development of a digitally competent tourism workforce in an era of ongoing digital transformation.
Keywords: artificial intelligence, adaptability, tourism students, digital transformation, qualitative research.
[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 9 năm 2026]
