Người ta có thể đến U Minh bằng đường thủy hay đường bộ, nhưng thuận lợi hơn cả là bằng xuồng máy từ Cà Mau theo sông Cái Tàu và sông Trèm Trẹm đi lên hoặc từ Rạch Giá men theo bờ biển mà đi xuống. Cách đây vài chục năm, đất U Minh là một khu rừng hoang, đầy muỗi mòng và thú dữ. Tuy nhiên, U Minh bây giờ, cảnh quan ngày một thay đổi. Con người đã thâm nhập vào rừng sâu và nhiều làng mạc, thị tứ mọc lên theo bờ kênh rạch, sông ngòi. Trong chiến tranh, rừng U Minh bị tàn phá nặng nề. Đế quốc Mỹ đã dùng chất độc hóa học huỷ diệt gần 20 vạn ha rừng ở U Minh Hạ, cho đến nay vẫn còn dấu vết.
Nói đến U Minh, trước hết phải nói đến rừng tràm. Đây là loại rừng thuần nhất, có thân cây cao từ 10-20m. Từ xa nhìn vào, cả đất trời U Minh đều phủ một màn xanh của lá tràm và màu xanh của da trời. Thỉnh thoảng lộ ra một khoảng trống như một “cổng thành” do con kênh từ trong rừng chảy thoát ra ngoài.
Rừng tràm khác với rừng đước về mặt cấu tạo. Trên nền rừng đước là bãi sình lầy trống trải không có cỏ cây nào mọc chen vào được, còn trên nền rừng tràm thì lại mọc um tùm đủ loại cây cỏ, nhiều nhất là cây móp và cây choại. Rừng tràm hàng năm cung cấp hàng trăm tấn dây choại, loại dây leo ngâm nước có độ bền và dẻo dai chẳng kém gì song mây. Người ta dùng dây choại để bện đăng và nò rất tốt, hoặc dùng làm nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ rất đẹp và bền. Trong rừng tràm còn có cây móp (còn gọi là điên điển). Rễ móp rất nhẹ và xốp dùng làm phao cứu sinh, phao lưới cá, làm nút chai rất phổ biến.
Vào mùa hè, rừng tràm nở hoa trắng xóa, quyến rũ ong từ các nơi khác bay về hút mật hoa. Nhân dân U Minh có kinh nghiệm “gác kèo” cho ong làm tổ. Mỗi tổ ong trong một mùa hoa có thể cho vài lít mật và mỗi người “gác kèo” có kinh nghiệm, sau mua hoa tràm có thể lấy hàng trăm lít mật tốt. Mật ong U Minh mang hương vị đặc biệt của hoa tràm. Loại mật ong này có màu vàng và trong veo, để lâu năm không đổi màu và không biến chất. Rừng tràm U Minh hàng năm cung cấp khoảng hơn 50 tấn mật.
Hoa tràm chứa hơn 2% tinh dầu, vò nát trong tay tỏa mùi thơm, đem cất lên thành tinh dầu tràm. Tinh dầu tràm là một chất lỏng màu vàng xanh trong suốt, có hương thơm dễ chịu, dùng làm thuốc cao để xoa bóp, chữa đau nhức, cảm mạo, tiêu đờm, chứng tê thấp. Tinh dầu tràm là một trong các thành phần quan trọng của dầu cao Sao Vàng phổ biến. Đây là mặt hàng có giá trị xuất khẩu. Nó đã thay thế cho tinh dầu khuynh diệp và được người tiêu dùng ưa thích.
Rừng U Minh còn là một “biển cá”. Cá sống ở các đầm nước, kênh rạch. Mùa nước lớn, cá theo nước vào rừng sinh đẻ. Khi nước rút, cá ở lại với rừng. Nhiều nhất là các loại cá lóc, cá trê, cá rô, cá sặc... Có thể nói, cá sống trong rừng U Minh vô số. Cá tươi đánh bắt nhiều quá ăn không hết phải đem khơi khô hoặc đem làm mắm để ăn quanh năm.
Rừng U Minh còn nổi tiếng là một sân chim lớn ở nước ta. Đi đâu cũng nghe tiếng chim xào xạc trong vòm cây, đám lá. Chiều chiều, những bầy chim bay kín trời. Khi màn đêm buông xuống, rừng có vẻ im vắng hơn, nhưng vẫn còn một số loài chim gọi đàn đi ăn đêm. Nhiều loài chim to như con ngỗng, đậu quằn cả nhánh cây lớn. Những con giang sen cao lêu nghêu, nặng đến năm, bảy ký. Chàng bè đồ sộ, mỏ to bằng cổ tay. Nhiều loài cò, điên điển, cồng cộc, le le, cúm núm, quạ, ó biển... qui tụ về đây thành đàn, đẻ trứng, sinh con, sinh cháu, làm cho họ hàng nhà chim cứ tăng lên mãi.
Rừng U Minh còn có cả heo rừng, khỉ, cá sấu, kỳ đà, trăn, rùa... và thuở xưa còn có cả cọp nữa. Ca dao còn nhắc lại:
“U Minh, Rạch Giá thị quá sơn trường,
Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp đua”.
Còn các loại rắn độc thì nhiều vô kể. ở đây có nhiều người thạo nghề bắt rắn và giỏi về thuốc trị rắn độc cắn. Thuở trước ở U Minh có khu vực dành riêng để bán thịt trăn, thịt rắn... và nay thì hình thành nhiều chợ cá, chợ rắn nằm sâu trong rừng.
Dưới lòng đất U Minh là cả một mỏ than bùn khổng lồ, có độ dày từ 2-5 mét, trải ra trên một diện tích ước chừng 80.000 ha. Than bùn cũng có giá trị kinh tế riêng của nó. Trước mắt, nó là nguồn chất đốt rất tốt vì có nhiệt lượng cao. Ngoài ra, than bùn cũng là nguồn phân bón có giá trị, có thể làm tăng chất hữu cơ trong các đất đai nghèo mùn.
Rừng U Minh là một vùng đất giầu có còn biết bao tiềm năng kỳ diệu. Nó đang đón chờ những bàn tay và khối óc của con người đến khai phá và bảo vệ nguồn tài nguyên vô giá ở cực nam tổ quốc ta. Đáng tiếc là hàng năm, ở đây thường diễn ra những đám cháy rừng, nhất là những đám cháy rừng trong thời gian gần đây thật tàn khốc, gây thiệt hại to lớn về nguồn động thực vật, gây ô nhiễm môi trường và làm xáo trộn hệ sinh thái. Nhà nước ta cũng như chính quyền địa phương đang có kế hoạch khẩn trương để bảo vệ hiệu quả rừng U Minh nhằm tránh tái diễn những trận cháy rừng trong tương lai./.
