Khi khoảng cách địa lý không còn là rào cản
Chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể đặt mua một hộp trà Tân Cương và nhận sản phẩm sau ít ngày cùng đầy đủ thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, mã truy xuất nguồn gốc. Những giao dịch tưởng chừng rất bình thường ấy lại phản ánh sự thay đổi trong phương thức lưu thông hàng hóa của nền kinh tế số.
Nếu như trước đây, hành trình của một sản phẩm đặc sản thường gắn với những chuyến xe đường dài, nhiều tầng nấc trung gian và phạm vi tiêu thụ tương đối hẹp, thì ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, khoảng cách địa lý đang dần mất đi ý nghĩa vốn có. Người tiêu dùng có thể tiếp cận sản phẩm từ bất kỳ địa phương nào trên cả nước; ngược lại, các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương cũng có điều kiện tiếp cận trực tiếp hàng triệu khách hàng mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống.
Sự thay đổi này không chỉ là kết quả của tiến bộ công nghệ mà còn phản ánh quá trình chuyển dịch trong cách thức tổ chức thị trường. Theo thống kê của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ nước ta năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước, tạo dư địa ngày càng lớn để các sản phẩm địa phương mở rộng thị trường tiêu thụ.
Điều đáng chú ý là, trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm, thương mại điện tử không còn đơn thuần là một kênh bán hàng trực tuyến. Môi trường số đang trở thành nơi kể những câu chuyện về vùng đất, con người, quy trình sản xuất và những giá trị văn hóa gắn với từng sản phẩm. Chính những giá trị vô hình đó đã góp phần nâng cao sức cạnh tranh cho đặc sản địa phương, đồng thời tạo nên sự khác biệt trong hành vi tiêu dùng hiện đại.
Là hoạt động triển khai Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia năm 2026, Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc do Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức góp phần cụ thể hóa các định hướng phát triển kinh tế số, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế giai đoạn 2026 - 2030. Với thông điệp "Sáng tạo - Kết nối - Lan tỏa giá trị hàng Việt", chương trình tập trung phổ biến chính sách, đào tạo kỹ năng, hỗ trợ chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm địa phương và tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử.
Phát biểu tại chương trình, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Lê Hoàng Oanh khẳng định, thương mại điện tử ngày càng giữ vai trò trụ cột, không chỉ là phương thức phân phối hiện đại giúp lưu thông hàng hóa mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Thương mại điện tử đang thay đổi cách đặc sản địa phương bước ra thị trường
Việt Nam sở hữu hệ sinh thái sản phẩm địa phương phong phú với hàng nghìn mặt hàng nông sản, thực phẩm, sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề và đặc sản vùng miền. Hiện cả nước có hơn 20.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên của hơn 10.600 chủ thể. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế địa phương, đồng thời tạo nền tảng thúc đẩy thương mại điện tử gắn với lợi thế vùng miền và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt.
Tuy nhiên, trong nhiều năm, bài toán lớn nhất của không ít địa phương lại không nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở khả năng tiếp cận thị trường. Không ít hợp tác xã, hộ sản xuất và doanh nghiệp nhỏ vẫn chủ yếu tiêu thụ thông qua thương lái hoặc các kênh bán hàng truyền thống, trong khi nguồn lực dành cho hoạt động quảng bá, xây dựng thương hiệu hay phát triển hệ thống phân phối còn hạn chế. Điều này khiến nhiều sản phẩm có giá trị vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của mình.
Thương mại điện tử đang góp phần tạo ra sự thay đổi căn bản đối với thực trạng đó. Thay vì phải đầu tư chi phí lớn để mở rộng mạng lưới phân phối, người sản xuất có thể xây dựng gian hàng trực tuyến, giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh, video, livestream và kết nối trực tiếp với khách hàng trên phạm vi toàn quốc. Khoảng cách giữa nơi sản xuất và nơi tiêu dùng được rút ngắn đáng kể, đồng thời chi phí tiếp cận thị trường cũng giảm xuống.
Đây cũng là định hướng xuyên suốt được thể hiện trong chuỗi chương trình do Bộ Công Thương phối hợp với các địa phương triển khai. Thay vì chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các sàn thương mại điện tử, chương trình hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, từ đào tạo kỹ năng số, kết nối doanh nghiệp nền tảng, logistics, thanh toán điện tử đến truyền thông, quảng bá và xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương.
Song, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc đưa sản phẩm lên môi trường số. Theo bà Lê Hoàng Oanh, Bộ Công Thương mong muốn đồng hành cùng các địa phương thúc đẩy mô hình "mỗi sản phẩm đặc sản là một thương hiệu số", qua đó góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế bền vững và lan tỏa giá trị văn hóa bản địa.
Thực tiễn từ Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc cũng cho thấy thương mại điện tử Việt Nam đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là mở rộng quy mô thị trường và gia tăng số lượng giao dịch, thì hiện nay mục tiêu lớn hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị cho sản phẩm Việt Nam và hình thành những chuỗi kết nối bền vững giữa người sản xuất với người tiêu dùng trên môi trường số.
Liên kết vùng - chìa khóa để đặc sản không còn “đi một mình”
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của thương mại điện tử trong giai đoạn hiện nay là sự chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang tư duy xây dựng hệ sinh thái và liên kết vùng. Trên thực tế, một sản phẩm địa phương chỉ có thể phát triển bền vững khi được đặt trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, nơi người sản xuất, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị logistics, tổ chức tài chính, nền tảng thương mại điện tử và cơ quan quản lý cùng tham gia tạo dựng môi trường thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.
Đó cũng chính là định hướng được Bộ Công Thương triển khai thông qua Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia năm 2026. Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc tại Thái Nguyên không chỉ giới hạn ở hoạt động giới thiệu sản phẩm hay tập huấn kỹ năng, mà được thiết kế theo hướng kết nối đa chiều giữa các chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử. Thông qua các hội nghị, diễn đàn, hoạt động khảo sát thực tế, tập huấn, trưng bày sản phẩm, tọa đàm chuyên đề, các phiên livestream và megalivestream quảng bá sản phẩm địa phương, chương trình từng bước tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các đơn vị cung cấp nền tảng, dịch vụ hỗ trợ.
Một điểm nhấn của chương trình là lễ ký kết Biên bản ghi nhớ thúc đẩy phát triển thương mại điện tử giữa các Sở Công Thương khu vực phía Bắc với doanh nghiệp thương mại điện tử, hiệp hội và các trường đại học. Hoạt động này góp phần tăng cường liên kết giữa các địa phương với doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, hướng tới hình thành hệ sinh thái hỗ trợ phát triển thương mại điện tử theo hướng bền vững.
Trong mô hình này, thương mại điện tử không còn là điểm đến cuối cùng của quá trình bán hàng mà trở thành hạ tầng kết nối cho toàn bộ chuỗi giá trị. Một hợp tác xã muốn bán hàng hiệu quả không chỉ cần có sản phẩm tốt mà còn cần biết xây dựng thương hiệu số, vận hành gian hàng trực tuyến, sử dụng thanh toán điện tử, kết nối đơn vị vận chuyển, khai thác dữ liệu khách hàng và triển khai các hoạt động truyền thông số. Ngược lại, các nền tảng thương mại điện tử cũng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi nguồn cung được chuẩn hóa, thông tin sản phẩm minh bạch và dịch vụ hậu cần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Liên kết vùng không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo điều kiện để các địa phương phát huy lợi thế, chia sẻ nguồn lực và nâng cao giá trị hàng Việt trên môi trường số.
Đằng sau mỗi lựa chọn là một giá trị
Nếu như trước đây, giá bán và sự thuận tiện thường là những yếu tố quyết định trong lựa chọn mua sắm thì hiện nay, hành vi tiêu dùng đang có những chuyển biến rõ rệt. Người tiêu dùng ngày càng dành nhiều sự quan tâm hơn đến những thông tin phía sau mỗi sản phẩm: sản phẩm được sản xuất ở đâu, ai là người tạo ra, quy trình sản xuất có bảo đảm an toàn hay không, có thân thiện với môi trường hay không, bao bì có thể tái chế hay không và liệu việc lựa chọn sản phẩm đó có góp phần tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng hay không.
Sự thay đổi trong nhận thức tiêu dùng đang đặt ra yêu cầu để thương mại điện tử không chỉ tạo thuận tiện trong mua sắm mà còn trở thành môi trường cung cấp thông tin minh bạch, giúp người tiêu dùng có đủ cơ sở để đưa ra quyết định lựa chọn thông minh và có trách nhiệm. Các công cụ như truy xuất nguồn gốc, mã QR, đánh giá của người tiêu dùng và dữ liệu số đang từng bước nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ quá trình giao dịch.
Có thể thấy, trong môi trường số, người tiêu dùng không chỉ lựa chọn giữa sản phẩm này với sản phẩm khác mà còn đang lựa chọn giữa những giá trị khác nhau. Một sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất theo quy trình an toàn, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và minh bạch về thông tin sẽ ngày càng có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn so với những sản phẩm thiếu khả năng chứng minh chất lượng và nguồn gốc.
Xu hướng này mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng và sản phẩm làng nghề khi những giá trị bản địa được giới thiệu đầy đủ trên môi trường số, góp phần nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng hiện đại.
Đây cũng là định hướng được Bộ Công Thương thúc đẩy thông qua các hoạt động tuyên truyền, kết nối và quảng bá trong khuôn khổ Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc. Không chỉ hướng tới mở rộng thị trường tiêu thụ, chương trình còn góp phần lan tỏa xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng thông minh và tiêu dùng bền vững, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất tiếp tục đầu tư vào chất lượng, đổi mới công nghệ và phát triển theo hướng bền vững.
Mỗi quyết định mua sắm trên môi trường số không chỉ tạo ra một giao dịch thương mại mà còn có thể góp phần thúc đẩy sản xuất có trách nhiệm, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Ở chiều ngược lại, chính xu hướng tiêu dùng xanh cũng trở thành động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất tiếp tục đầu tư vào chất lượng, đổi mới công nghệ và phát triển theo hướng xanh hơn.
Từ chương trình địa phương đến định hướng phát triển quốc gia
Nhìn từ góc độ chính sách, Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc không chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại hay hỗ trợ doanh nghiệp tại địa phương. Là một hoạt động triển khai Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia năm 2026, chương trình góp phần cụ thể hóa các định hướng phát triển kinh tế số, chuyển đổi số quốc gia và phát triển thương mại điện tử theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững.
Điểm đáng chú ý của chương trình không nằm ở quy mô tổ chức mà ở cách tiếp cận. Thay vì tập trung vào một hoạt động riêng lẻ, chương trình được thiết kế theo hướng tích hợp nhiều nội dung liên hoàn, từ khảo sát thực tế, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ tiểu thương, kết nối doanh nghiệp, quảng bá sản phẩm, kết nối nền tảng thương mại điện tử, logistics, thanh toán điện tử đến các hoạt động truyền thông về tiêu dùng xanh và tiêu dùng thông minh. Điều đó cho thấy phát triển thương mại điện tử không còn được nhìn nhận là nhiệm vụ của riêng doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái.
Thông qua các hoạt động thực tiễn, chương trình góp phần thay đổi nhận thức của nhiều chủ thể tham gia thị trường. Đối với doanh nghiệp, thương mại điện tử không còn chỉ là một kênh bán hàng bổ sung mà đã trở thành phương thức kinh doanh mới. Đối với hợp tác xã và hộ sản xuất, thương mại điện tử mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đối với người tiêu dùng, đây là công cụ giúp tiếp cận sản phẩm chất lượng, minh bạch và an toàn hơn. Còn đối với cơ quan quản lý nhà nước, đây là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế số gắn với yêu cầu phát triển bền vững.
Đó cũng là dấu hiệu cho thấy thương mại điện tử đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô giao dịch mà còn nâng cao giá trị cho sản phẩm Việt Nam và hình thành những chuỗi kết nối bền vững giữa người sản xuất với người tiêu dùng.
Có thể nói, từ những hoạt động cụ thể tại Thái Nguyên, một định hướng phát triển chung đang từng bước được khẳng định: phát triển thương mại điện tử không chỉ nhằm gia tăng số lượng giao dịch mà còn hướng tới nâng cao chất lượng thị trường, tăng cường tính minh bạch, nâng cao giá trị hàng Việt và hình thành các chuỗi giá trị bền vững gắn với lợi thế của từng địa phương.
Lan tỏa giá trị vùng miền trên môi trường số
Trong dòng chảy của nền kinh tế số, thương mại điện tử đang mở ra những cơ hội phát triển mới cho các địa phương. Khoảng cách địa lý ngày càng được thu hẹp, chi phí tiếp cận thị trường giảm xuống, còn khả năng kết nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng ngày càng trở nên trực tiếp và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà thương mại điện tử mang lại không chỉ nằm ở doanh thu hay số lượng giao dịch.
Điều quan trọng hơn là thương mại điện tử đang góp phần thay đổi tư duy phát triển: từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu của thị trường; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị; từ phát triển riêng lẻ sang phát triển dựa trên liên kết và hợp tác trong toàn bộ hệ sinh thái. Đó cũng là nền tảng để hàng Việt từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao các yếu tố về chất lượng, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.
Thực tiễn từ Chương trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử khu vực phía Bắc cho thấy, phát triển thương mại điện tử không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm mà còn hướng tới nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh; tăng cường liên kết giữa các địa phương với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các đơn vị cung cấp dịch vụ; qua đó tạo nền tảng để đặc sản vùng miền từng bước xây dựng thương hiệu trên môi trường số.
Có lẽ vì vậy mà mỗi đơn hàng trên môi trường số hôm nay không còn đơn thuần là sự gặp gỡ giữa người bán và người mua. Đằng sau mỗi sản phẩm được lựa chọn là câu chuyện của một vùng đất, là công sức của người nông dân, của hợp tác xã, của doanh nghiệp địa phương và của cả một hệ sinh thái đang nỗ lực đổi mới để thích ứng với thời đại số.
Khi một sản phẩm đặc sản được người tiêu dùng lựa chọn không chỉ vì chất lượng mà còn bởi niềm tin vào nguồn gốc, quy trình sản xuất và những giá trị bền vững mà sản phẩm mang lại, đó cũng là lúc thương mại điện tử hoàn thành sứ mệnh lớn hơn của mình. Không chỉ mở rộng thị trường cho hàng Việt, thương mại điện tử đang trở thành cầu nối đưa những giá trị bản địa lan tỏa rộng hơn, góp phần xây dựng một nền kinh tế số hiện đại, nơi tăng trưởng kinh tế luôn song hành với tiêu dùng xanh, tiêu dùng thông minh và phát triển bền vững. Đó cũng là hành trình để mỗi đặc sản địa phương từng bước trở thành một thương hiệu số, mang bản sắc của từng vùng đất và có khả năng cạnh tranh trên thị trường.
