Tội sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên - thực tiễn và vấn đề pháp lý đặt ra

Tóm tắt:

Hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên là một hiện tượng đang có xu hướng gia tăng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với trật tự, an toàn xã hội. Bài viết đánh giá quy định của pháp luật và thực tiễn tình hình thanh thiếu niên sử dụng trái phép chất ma túy. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, xử lý tội sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ thế hệ trẻ trước tác động tiêu cực của tệ nạn ma túy.

Từ khóa: ma túy, tội sử dụng trái phép chất ma túy, thanh thiếu niên, Bộ luật Hình sự.

1. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy ở Việt Nam diễn biến hết sức phức tạp, trong đó đáng lo ngại là xu hướng trẻ hóa đối tượng sử dụng trái phép chất ma túy. Nếu như trước đây, người sử dụng ma túy thường tập trung ở nhóm thanh niên trưởng thành, thì nay đối tượng vi phạm ngày càng mở rộng sang lứa tuổi học sinh, sinh viên, thậm chí có trường hợp chưa đủ 16 tuổi. Hiện tượng này không chỉ đặt ra thách thức đối với công tác phòng, chống tội phạm nói chung mà còn cảnh báo về an ninh học đường, trật tự xã hội và sức khỏe thế hệ trẻ.

Theo Báo cáo số 243/BCBCA ngày 12/01/2025 của Bộ Công an, chỉ riêng trong năm 2024, lực lượng chức năng đã phát hiện 25.951 trường hợp người sử dụng ma túy có hành vi vi phạm pháp luật, trong đó một tỷ lệ đáng kể là nhóm thanh thiếu niên[1]. Điều này cho thấy, ma túy không chỉ xâm nhập vào cộng đồng, mà còn len lỏi vào môi trường học đường. Đặc biệt, việc thanh thiếu niên tụ tập, lôi kéo nhau sử dụng các loại chất hướng thần mới như “bóng cười”, “cỏ Mỹ”, “thuốc lắc”, “ketamine” đã và đang tạo ra nguy cơ hình thành thế hệ tội phạm ma túy mới, nếu không có biện pháp phòng ngừa và xử lý kịp thời. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc bị phát hiện xuất phát từ sự thiếu quản lý của gia đình, sự buông lỏng trong giáo dục học đường, cũng như sự tác động tiêu cực của môi trường xã hội và mạng internet. Từ góc độ pháp lý, hệ thống quy định hiện hành về xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy đã được xây dựng tương đối đầy đủ, song vẫn còn những bất cập trong phân định giữa xử lý hành chính và xử lý hình sự, đặc biệt đối với lứa tuổi thanh thiếu niên. Ngoài ra, công tác thu thập, đánh giá chứng cứ điện tử, vốn ngày càng phổ biến trong các vụ việc có liên quan, cũng đặt ra những thách thức mới cho cơ quan tiến hành tố tụng.

2. Quy định của pháp luật trong việc xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên

Hiện nay, việc xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ và toàn diện, bao gồm: Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025) (sau đây gọi tắt là BLHS), Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020, 2025), Nghị định số 144/2021/NĐCP của Chính phủ và các văn bản hướng dẫn có liên quan. Sự kết hợp giữa pháp luật hình sự và pháp luật hành chính cho thấy, Nhà nước ta lựa chọn cách tiếp cận toàn diện, vừa răn đe, trừng trị, vừa chú trọng đến tính giáo dục, phòng ngừa đối với lứa tuổi thanh thiếu niên - nhóm đối tượng dễ bị lôi kéo, dụ dỗ vào con đường sử dụng trái phép chất ma túy.

Điểm thay đổi quan trọng cần nhấn mạnh là kể từ ngày 01/7/2025, BLHS bổ sung Điều 256a, theo đó hành vi sử dụng trái phép chất ma túy đã được hình sự hóa và trở thành một tội phạm độc lập. Đây là bước chuyển về chính sách hình sự rõ rệt, bởi trước đó, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chỉ bị xử lý hành chính, trong khi các hành vi liên quan khác như tàng trữ, vận chuyển, mua bán, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy mới bị coi là tội phạm. Việc hình sự hóa hành vi sử dụng phản ánh quan điểm lập pháp cứng rắn, coi đây không chỉ là hành vi vi phạm trật tự quản lý xã hội mà còn là mầm mống làm gia tăng tội phạm ma túy, gây nguy hại trực tiếp cho sức khỏe, đạo đức, nòi giống và an ninh xã hội. Thực tiễn cho thấy, hành vi này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng nghiện ngập, lây lan trong cộng đồng, phát sinh hàng loạt tội phạm khác liên quan đến ma túy.

Theo quy định tại Điều 256a BLHS, người đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế; đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy; đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy; đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy mà sử dụng trái phép chất ma túy thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm này.

Về chủ thể của tội phạm này, Điều 12 BLHS quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trong đó bao gồm cả Tội sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 256a. Điều đó có nghĩa là, trong nhóm thanh thiếu niên, chỉ những người từ đủ 16 tuổi trở lên mới có thể trở thành chủ thể của tội phạm này. Đối với người dưới 16 tuổi, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy không bị coi là tội phạm, mà sẽ bị xử lý theo pháp luật hành chính hoặc áp dụng các biện pháp giáo dục, cai nghiện bắt buộc. Việc quy định này vừa bảo đảm sự phân hóa trách nhiệm hình sự hợp lý, vừa thể hiện nguyên tắc nhân đạo trong xử lý người chưa thành niên phạm pháp.

Đối với các trường hợp hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, thì các quy định của pháp luật hành chính sẽ được áp dụng. Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) cùng các nghị định hướng dẫn đã quy định khá cụ thể về biện pháp xử lý. Đáng chú ý là Nghị định số 144/2021/NĐCP ngày 31/12/2021 của Chính phủ, trong đó khoản 1 Điều 23 quy định: “Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy”. Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp bổ sung như đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nếu tái phạm. Bên cạnh đó, Luật Xử lý vi phạm hành chính cũng đề cập đến các biện pháp xử lý hành chính đặc thù như giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là các biện pháp vừa mang tính quản lý, vừa mang tính giáo dục, đặc biệt phù hợp đối với đối tượng thanh thiếu niên, vốn đang trong quá trình hình thành nhân cách và dễ bị tác động từ môi trường xung quanh.

Có thể thấy, hệ thống pháp luật hiện hành đã thiết lập được cơ chế xử lý toàn diện đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên. Về nguyên tắc, pháp luật hình sự chỉ được áp dụng khi hành vi đạt đến mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội và người vi phạm đã đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, pháp luật hành chính với nhiều biện pháp mang tính giáo dục, phòng ngừa tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong xử lý đa số trường hợp. Tuy nhiên, ranh giới giữa xử lý hành chính và hình sự trong thực tiễn không phải lúc nào cũng dễ dàng xác định, nhất là trong những vụ việc thanh thiếu niên tụ tập sử dụng chung chất ma túy, có sự rủ rê, lôi kéo lẫn nhau. Đây chính là thách thức lớn trong việc áp dụng thống nhất pháp luật và nhận thức của toàn xã hội.

3. Thực tiễn về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên

Trong những năm gần đây, tình trạng thanh thiếu niên sử dụng trái phép chất ma túy ở Việt Nam có xu hướng ngày càng diễn biến phức tạp. Điều này phản ánh rõ nét qua các vụ việc cụ thể cũng như số liệu thống kê từ cơ quan chức năng. Thực tiễn cho thấy, không chỉ các loại ma túy truyền thống như heroin, thuốc phiện tiếp tục xuất hiện, mà còn xuất hiện ngày càng nhiều loại ma túy tổng hợp và chất hướng thần mới như “thuốc lắc”, “ma túy đá”, “ketamine”, “bóng cười”, “cỏ Mỹ”. Xu hướng này kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe, đạo đức, an ninh trật tự và đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác quản lý nhà nước và hoạt động tư pháp. Điển hình như các vụ việc sau:

Vụ việc thứ nhất xảy ra tại tỉnh Hưng Yên là một minh chứng điển hình. Cơ quan Công an đã phát hiện một nhóm đối tượng, trong đó có một số em sinh năm 2010 tụ tập tại một nhà nghỉ trên địa bàn và sử dụng ma túy loại Ketamine và MDMA[2]. Mặc dù hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 256a BLHS do các em chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm này, song các em có thể bị cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ xử phạt hành chính và đưa các em vào diện quản lý, giáo dục tại địa phương. Vụ việc này cho thấy khoảng trống trong công tác quản lý học sinh ngoài nhà trường, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc theo dõi, quản lý hành vi của trẻ vị thành niên. Đặc biệt, việc các em có thể dễ dàng tiếp cận với ma túy tổng hợp như thuốc lắc cho thấy công tác kiểm soát hoạt động kinh doanh dịch vụ nhạy cảm (karaoke, vũ trường, quán bar) vẫn còn nhiều lỗ hổng.

Vụ việc thứ hai xảy ra tại Thành phố Đà Nẵng cho thấy tính chất nghiêm trọng của hành vi mua bán, sử dụng ma túy ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Qua làm rõ vụ gây rối trật tự công cộng, Công an Thành phố Đà Năng phát hiện đường dây mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy của nhóm thiếu niên. Cơ quan điều tra đã tạm giữ các đối tượng về hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy[3]. Đây không chỉ đơn thuần là phạm tội liên quan đến chất ma túy, mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát triển sang hành vi mua bán, vận chuyển hoặc tổ chức sử dụng. Điểm đáng chú ý trong vụ việc này là đối tượng vi phạm vốn là sinh viên, có điều kiện học tập và nhận thức pháp luật tốt hơn so với nhiều nhóm khác, nhưng vẫn sa ngã vào ma túy. Điều đó chứng minh, nhận thức pháp luật không phải lúc nào cũng là “lá chắn” hữu hiệu trước những cám dỗ của ma túy, nhất là trong bối cảnh ảnh hưởng từ bạn bè, môi trường giải trí và mạng xã hội ngày càng lớn.

Vụ việc thứ ba xảy ra tại tỉnh Quảng Ninh năm 2024 cho thấy một nhóm học sinh lớp 9 đã sử dụng bóng cười trong tiệc sinh nhật[4]. Hành vi này chưa đến mức xử lý hình sự nhưng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của các em cũng như gây bức xúc trong dư luận xã hội. Điểm đáng chú ý là bóng cười và các chế phẩm chứa N₂O hiện nay chưa được xếp vào danh mục chất ma túy theo quy định của pháp luật Việt Nam, dẫn đến khoảng trống pháp lý trong xử lý. Thực tiễn này cho thấy, cần có sự cập nhật kịp thời của hệ thống pháp luật để bắt kịp với sự thay đổi nhanh chóng của các loại chất hướng thần mới.

Ngoài 3 vụ việc điển hình nêu trên, nhiều bản án đã được công bố trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nhân dân tối cao cũng ghi nhận sự gia tăng về số lượng vụ án có bị cáo là người dưới 18 tuổi phạm tội về ma túy. Ví dụ, trong Bản án hình sự sơ thẩm số 238/2025/HSST ngày 23/4/2025 của Tòa án nhân dân thành phố Thủ Đức, trong đó có bị cáo là người dưới 18 tuổi bị xét xử về hành vi tàng trữ ma túy để sử dụng chung với nhóm bạn. Hội đồng xét xử khi lượng hình đã áp dụng nguyên tắc xử lý nhân đạo với người dưới 18 tuổi, song đồng thời nhấn mạnh đến trách nhiệm của gia đình và xã hội trong việc buông lỏng quản lý, giáo dục dẫn đến việc các em vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, số người bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc ngày càng nhiều, đáng báo động là đối tượng từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi chiếm số lượng đáng kể[5].

Có thể thấy, thực tiễn xử lý các vụ việc liên quan đến thanh thiếu niên sử dụng trái phép chất ma túy đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm. Một mặt, cần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật để răn đe, ngăn chặn hành vi tái phạm và lôi kéo người khác. Mặt khác, cần chú trọng đến yếu tố giáo dục, giúp đỡ, tạo cơ hội cho người chưa thành niên sửa chữa lỗi lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Nếu chỉ xử lý hành chính một cách hình thức, dễ dẫn đến tình trạng “nhờn luật”, nhưng nếu quá nặng tay thì lại mâu thuẫn với nguyên tắc nhân văn của pháp luật hình sự đối với người chưa thành niên. Đây chính là bài toán khó mà cơ quan tiến hành tố tụng và toàn xã hội cần cùng nhau giải quyết. Điều này cũng dự báo về Tội sử dụng trái phép chất ma túy trong thanh thiếu niên có thể sẽ tăng lên trong những năm tới, do việc áp dụng các biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với đối tượng thanh thiếu niên ngày càng tăng và việc tái nghiện sau đó.

Từ thực tiễn xử lý các vụ việc liên quan đến hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên có thể thấy nhiều vấn đề pháp lý nổi lên, đòi hỏi sự nghiên cứu chuyên sâu và có giải pháp khắc phục. Cụ thể:

Thứ nhất, vấn đề nhận thức và phân định ranh giới giữa xử lý hành chính và xử lý hình sự. Theo quy định tại Điều 21 và Điều 91 BLHS, người dưới 18 tuổi phạm tội được xử lý theo nguyên tắc lấy giáo dục là chính, chỉ áp dụng hình phạt nghiêm khắc khi thật cần thiết. Đồng thời, Nghị định số 144/2021/NĐCP quy định xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, ranh giới giữa 2 chế tài xử lý này trên thực tế lại không rõ ràng. Ví dụ, một nhóm học sinh trung học phổ thông tụ tập sử dụng Heroine, nếu số lượng tang vật quá ít và chưa đủ yếu tố cấu thành Tội sử dụng trái phép chất ma túy thì chỉ bị xử phạt hành chính; nhưng nếu tang vật đạt ngưỡng theo Điều 249 BLHS thì có thể bị khởi tố hình sự. Sự khác biệt này khiến dư luận xã hội băn khoăn, bởi về bản chất hành vi đều nguy hiểm cho xã hội, song hậu quả pháp lý lại khác biệt đáng kể. Chính sự không thống nhất trong áp dụng pháp luật dễ dẫn đến tâm lý coi thường pháp luật trong nhóm thanh thiếu niên, đồng thời tạo áp lực cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc đánh giá, cân nhắc tính chất, mức độ của hành vi.

Thứ hai, vấn đề trách nhiệm và sự phối hợp của gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa, quản lý, giáo dục nhóm thanh thiếu niên. Pháp luật hình sự Việt Nam đã có những quy định nhân văn về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, song thực tiễn cho thấy hiệu quả của cơ chế này còn phụ thuộc lớn vào sự phối hợp của gia đình và nhà trường. Nhiều vụ việc được phát hiện cho thấy cha mẹ thiếu sự quan tâm, buông lỏng quản lý, trong khi nhà trường còn coi việc giáo dục phòng, chống ma túy chỉ là hình thức. Ở vụ việc tại Quảng Ninh năm 2024, nhóm học sinh lớp 9 sử dụng bóng cười trong tiệc sinh nhật là ví dụ điển hình, hành vi tuy chưa cấu thành tội phạm, nhưng phản ánh sự thiếu gắn kết giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục, quản lý học sinh. Như vậy, nếu không có sự phối hợp chặt chẽ giữa 3 yếu tố: gia đình, nhà trường và xã hội, các quy định pháp luật dù tiến bộ đến đâu cũng khó đạt hiệu quả trong thực tiễn.

Thứ ba, vấn đề xuất hiện các chất hướng thần mới chưa được quy định đầy đủ trong danh mục chất ma túy. Trường hợp bóng cười (N₂O) là ví dụ điển hình, hiện nay chưa bị liệt kê trong danh mục chất ma túy tại Việt Nam, nên việc xử lý chỉ dừng ở mức xử lý hành chính theo quy định về an toàn lao động, kinh doanh khí hóa lỏng. Tình trạng sử dụng “bóng cười” và ma túy “núp bóng”, tẩm ướp, pha trộn vào thực phẩm, đồ uống, thảo mộc, thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử... gia tăng phức tạp, nhất là trong thanh, thiếu niên, tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện và dịch vụ nhạy cảm về an ninh trật tự[6]. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy, việc sử dụng bóng cười gây ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Khoảng trống pháp lý này khiến cơ quan chức năng lúng túng trong xử lý, đồng thời tạo ra “kẽ hở” để các đối tượng kinh doanh lợi dụng, biến tướng dưới nhiều hình thức khác nhau.

Thứ tư, vấn đề tái hòa nhập xã hội đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật về ma túy. Mặc dù pháp luật hình sự đã nhấn mạnh đến nguyên tắc nhân đạo, lấy giáo dục làm chính đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, song trên thực tế, công tác tái hòa nhập xã hội vẫn chưa được chú trọng. Nhiều em sau khi bị xử lý hành chính hoặc chấp hành hình phạt trở về vẫn phải đối diện với sự kỳ thị từ cộng đồng, thiếu sự hỗ trợ cần thiết để tiếp tục học tập hoặc tìm kiếm việc làm. Điều này dễ dẫn đến nguy cơ tái phạm hoặc bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội khác, đặc biệt phạm tội sử dụng trái phép chất ma túy trong thời gian cai nghiện hoặc điều trị cai nghiện. Đây là một khía cạnh pháp lý - xã hội cần được nghiên cứu và giải quyết đồng bộ, tránh việc xử lý chỉ dừng ở mức hình thức mà không tạo ra sự thay đổi thực chất.

3. Một số đề xuất, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả phòng ngừa Tội sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên

Từ những vấn đề pháp lý và thực tiễn đã phân tích, tác giả đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong nhóm thanh thiếu niên như sau:

Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ chế pháp lý về xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy. BLHS năm  2015 đã quy định nguyên tắc xử lý nhân văn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, song trong bối cảnh tình trạng trẻ hóa đối tượng sử dụng ma túy ngày càng gia tăng, cần có sự điều chỉnh phù hợp. Cụ thể, nên nghiên cứu bổ sung quy định chi tiết về mức độ nguy hiểm của hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong thanh thiếu niên để làm căn cứ phân định rạch ròi giữa xử lý hành chính và xử lý hình sự. Đồng thời, cần ban hành các văn bản hướng dẫn liên ngành trung ương (Bộ Công an - Viện Kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao) để thống nhất trong quá trình áp dụng, tránh tình trạng mỗi địa phương xử lý một cách khác nhau.

Thứ hai, tăng cường các chương trình phòng ngừa trong trường học, kết hợp đa ngành. Giáo dục pháp luật về phòng, chống ma túy cần được coi là một nội dung trọng tâm trong chương trình giáo dục công dân và các hoạt động ngoại khóa. Bên cạnh đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố pháp luật - y tế - tâm lý học đường để xây dựng những chương trình hỗ trợ toàn diện cho học sinh, sinh viên. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc can thiệp sớm thông qua tư vấn tâm lý, phát hiện và hỗ trợ những học sinh có dấu hiệu lệ thuộc hoặc thử nghiệm ma túy là giải pháp hiệu quả để ngăn chặn sự phát triển hành vi phạm tội trong tương lai.

Thứ ba, cập nhật kịp thời danh mục chất ma túy và chất hướng thần mới.
Các chất như bóng cười (N₂O), cỏ Mỹ, hay một số loại ma túy tổng hợp mới hiện chưa được quy định đầy đủ trong danh mục chất ma túy, gây khó khăn cho công tác xử lý. Do đó, cần xây dựng cơ chế rà soát, cập nhật thường xuyên dựa trên khuyến nghị của Liên Hợp quốc, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và kinh nghiệm của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Cơ chế này phải bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời, đồng thời tránh khoảng trống pháp lý để các đối tượng lợi dụng.

Thứ tư, đẩy mạnh vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa. Công tác phòng, chống ma túy không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan tiến hành tố tụng mà cần được nhìn nhận như một trách nhiệm chung của toàn xã hội. Gia đình giữ vai trò nền tảng trong việc quản lý, định hướng lối sống cho thanh thiếu niên. Nhà trường là môi trường trực tiếp giáo dục, rèn luyện nhân cách. Các tổ chức xã hội, đoàn thanh niên cần tham gia tích cực vào việc tuyên truyền, hỗ trợ, tổ chức các hoạt động lành mạnh để hạn chế nguy cơ thanh thiếu niên sa ngã vào ma túy. Có thể coi đây là “tam giác phòng ngừa” (gia đình - nhà trường - xã hội) nhằm ngăn chặn từ gốc tình trạng sử dụng trái phép chất ma túy trong giới trẻ.

Thứ năm, xây dựng cơ chế hỗ trợ tái hòa nhập xã hội đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật về ma túy. Bên cạnh việc xử lý vi phạm, cần chú trọng đến các biện pháp giáo dục, hỗ trợ để người chưa thành niên có cơ hội tiếp tục học tập hoặc tham gia lao động sau khi chấp hành biện pháp xử lý. Nhà nước có thể phối hợp với các tổ chức xã hội, doanh nghiệp để xây dựng các chương trình đào tạo nghề, tư vấn tâm lý, giúp thanh thiếu niên tránh tái phạm. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm nguyên tắc nhân văn của pháp luật hình sự, đồng thời góp phần ổn định xã hội lâu dài.

Các kiến nghị nêu trên không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn hướng đến việc tạo dựng cơ chế quản lý, phòng ngừa hiệu quả, gắn liền với yếu tố nhân văn trong xử lý người chưa thành niên. Đây là những giải pháp cần thiết và khả thi, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống ma túy, bảo vệ thế hệ trẻ - nguồn lực tương lai của đất nước.

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội (2015), Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025.

2. Bộ Công an (2025) Báo cáo số 243/BCBCA ngày 25/01/2025 về Tổng kết công tác phòng, chống ma túy năm 2024 và phương hướng công tác trọng tâm năm 2025.

3. Chính phủ (2021), Nghị định số 144/2021/NĐCP ngày 31/12/2021 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; Phòng, chống tệ nạn xã hội; Phòng cháy, chữa cháy; Cứu nạn, cứu hộ; Phòng, chống bạo lực gia đình.

4. Phương Huyền - Nguyên Anh (2025), Hưng Yên: Phát hiện nhóm đối tượng sinh năm 2009, 2010 tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Truy cập tại Https://bocongan.gov.vn/baiviet/hungyenphathiennhomdoituongsinhnam20092010tochucsudungtraiphepchatmatuy1758254897.

5. Hoàng Bin (2025), Từ vụ gây rối, lộ đường dây ma túy của nhóm thiếu niên Đà Nẵng. Truy cập tại Https://laodong.vn/phapluat/tuvugayroiloduongdaymatuycuanhomthieuniendanang1555314.ldo.

6. Hoàng Tân - Quốc Xa (2023), Hiểm họa “khí cười” trong học đường. Truy cập tại Https://cand.com.vn/Xahoi/hiemhoakhicuoitronghocduongi691861/.

Tài liệu trích dẫn