Trạm biến áp 500 kV Phú Lâm thuộc Công ty Truyền tải Điện 4 (Tổng Công ty Điện lực Việt Nam – EVN) chính thức đưa vào vận hành ngày 27-5-1994. Đây là một trong số 5 trạm nút lớn và là trạm cuối cùng của hệ thống đường dây truyền tải điện siêu cao áp 500 kV Bắc – Nam (xuyên Việt) đã được đánh giá là nơi trung chuyển điện năng đạt hiệu quả cao trong thời gian qua.
Tính từ ngày đưa vào vận hành đến hết năm 2002, Trạm 500 kV Phú Lâm và các công trình phía sau đã hoạt động ổn định, tiếp nhận của Nhà máy Thuỷ điện Hoà Bình 11,505 tỷ kWh điện cung ứng cho Thành phố Hồ Chí Minh, các trung tâm công nghiệp lớn và các phụ tải quan trọng khác ở miền Nam, góp phần giảm thiểu tình trạng thiếu điện gay gắt, tạo nên động lực thúc đẩy phát triển nền kinh tế của cả nước trong những năm đầu đổi mới. Đặc biệt, từ năm 1997 đến nay, theo phương thức vận hành của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện quốc gia, Trạm Phú Lâm đã khai thác tác dụng 2 chiều của hệ thống đường dây 500 kV tải ngược trên 3,247 tỷ kWh điện phục vụ các tỉnh miền Bắc và miền Trung những tháng nắng hạn gay gắt, chấm dứt tình trạng nơi thừa điện, nơi thiếu điện trong cả nước, phát huy tính ưu việt của Hệ thống đường dây truyền tải điện siêu cao cao 500 kV xuyên Việt - Có nhiệm vụ kết nối toàn bộ hệ thống điện ở cả 3 miền Bắc – Trung -Nam thành một khối thống nhất của đất nước, tạo sự dễ dàng cho việc trao đổi công suất điện giữa các khu vực.
Trạm 500 kV Phú Lâm đặt tại ấp 5, xã Bình Trị Đông, huyện Bình Chánh trên tổng mặt bằng 88.301 m2 nằm về phía tây cửa ngõ Thành phố Hồ Chí Minh, rất thuận trong việc tiếp nhận nguồn và cung cấp năng lượng điện cho các phụ tải vùng trung tâm kinh tế trọng điểm của đất nước ở phía Nam và vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trạm biến áp Phú Lâm có công suất lúc đầu 900 MW, đến nay sau nhiều lần tăng cường công suất, hiện đã có tổng công suất 1.398 MW với 11 máy biến áp các loại. Trạm được các công ty lớn trong nước có uy tín và giàu kinh nghiệm như Công ty Xây lắp Điện 2, Công ty Lắp máy 45-1, Công ty Xây dựng số 2 và số 3 thi công, thí nghiệm với tư vấn của 2 Công ty Điện lực miền Nam Ôxtrâylia là PPI và SECVI đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn châu Âu IEC. Tổ hợp thiết kế là Công ty Merlin Gerin (Tổ hợp Schneider) của Pháp. Toàn bộ các máy, thiết bị lắp đặt tại Trạm đều do các hãng nổi tiếng thế giới về công nghệ điện lực như : GEC ALSTHOM, SIEMENS, ABB, NOKIA, NMG, AEG...cung cấp và chuyển giao kỹ thuật, đều đạt những tiêu chuẩn khắt khe của IEC.
Tuy nhiên, Trạm 500 kV Phú Lâm sử dụng các máy, thiết bị tiên tiến, hiện đại của nhiều nước chế tạo, nên gặp rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý, vận hành vì phải tiếp nhận nhiều công nghệ khác nhau, sử dụng nhiều thiết bị sửa chữa, thí nghiệm chuyên dùng khác nhau. Ngay hệ thống bảo vệ của một ngăn lộ hoặc hệ thống rơ-le trung gian đều sử dụng nhiều chủng loại rơ-le của nhiều hãng khác nhau sản xuất, dẫn đến sự khó khăn về mặt vận hành và sửa chữa. Nhà thiết kế đã cố gắng tự động hoá ở mức cao nhất cho thiết bị của Trạm, nên đã dẫn đến mạch nhị thứ của Trạm vô cùng phức tạp, và khó sửa chữa. Đặc biệt, đối với hệ thống tự động chuyển đổi mạch dòng khi dùng MC 200 thay thế cho MC chính lại dùng các rơ-le DC trung gian, nên nếu mất nguồn sẽ dẫn đến hở mạch dòng gây tác động sai cho hệ thống. Trong lúc đó, những nhà sản xuất các máy, thiết bị này lại không có mặt tại Việt Nam, nên việc liên hệ tham khảo ý kiến nhà chế tạo thiết bị của đơn vị vận hành khi có trục trặc, sự cố trở nên rất khó khăn và chậm trễ vì phải qua nhiều trung gian và nhiều khi nhận được câu trả lời không rõ ràng, chính xác. Mặt khác, thời tiết khắc nghiệt, độ ẩm cao, độ bẩn của môi trường nơi đây đang trong quá trình xây dựng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá cũng đã gây nhiều ảnh hưởng phức tạp, khó khăn cho việc đảm bảo vận hành an toàn, ổn định liên tục của Trạm biến áp 500 kV Phú Lâm.
Được sự chỉ đạo sát sao, tạo điều kiện nhiều mặt của Công ty Truyền tải Điện 4, tập thể kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và công nhân Trạm 500 kV Phú Lâm đã vừa làm, vừa học, vừa nghiên cứu tài liệu, biên soạn được quy trình vận hành thích hợp để đảm bảo dòng điện quốc gia liên tục an toàn trong mọi tình huống. Với phương châm “nhớ cũ, học mới”, đến nay, tất cả 11 kỹ sư và 12 cán bộ trung cấp kỹ thuật cùng với 7 công nhân kỹ thuật điện làm việc tại Trạm đã làm chủ được hệ thống thiết bị, máy móc, công nghệ, tác nghiệp đúng quy trình, quy phạm, quy tắc kỹ thuật một cách chính quy, hiện đại của ngành điện, đồng thời áp dụng thành công đề tài khoa học cấp ngành về sử dụng hệ thống vi tính trong công tác quản lý và vận hành chính xác, an toàn các máy, thiết bị điện thế hệ mới hiện đại. Trạm đã bố trí một cách khoa học đồng đều các kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và công nhân kỹ thuật điện làm việc mỗi ngày 3 ca, 5 kíp, thường xuyên liên tục bám sát máy, thiết bị phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp hỏng hóc và tai biến, không để xảy ra sự cố mất điện do chủ quan gây ra. Đây là thành tích nổi bật nhất của Trạm biến áp 500 kV Phú Lâm kể từ ngày chính thức đi vào vận hành đến nay.
Trong tương lai gần, Công ty Truyền tải Điện 4 sẽ tiếp nhận quản lý và vận hành 306,06 km đường dây truyền tải điện siêu cao 500 kV Pleiku- Phú Lâm mạch 2, các trạm biến áp 500 kV Phú Mỹ, Nhà Bè và 59,039 km đường dây tải điện 500 kV Phú Mỹ – Nhà Bè – Phú Lâm, Trạm biến áp 500 kV Phú Lâm sẽ có trách nhiệm lớn và phức tạp hơn. Nhưng Trạm trưởng Lê Thanh Hải – một kỹ sư giàu kinh nghiệm đã làm việc nhiều năm tại đây đã khẳng định: Trạm đã có đủ nguồn lực để đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ to lớn, nặng nề, phức tạp hơn với chất lượng ngày càng tốt hơn./.
