Hiệp định Đối tác tự nguyện (VPA) là một Hiệp định thương mại giữa EU và các nước sản xuất gỗ ngoài EU. Mục đích của VPA là đảm bảo rằng gỗ và các sản phẩm gỗ xuất khẩu vào EU phải có nguồn gốc hợp pháp. Hiệp định cũng giúp các nước xuất khẩu gỗ ngăn chặn tình trạng khai thác bất hợp pháp bằng việc tăng cường các quy định và quản trị ngành lâm nghiệp.
VPA/FLEGT bắt đầu được tiến hành vào tháng 10/2010, với mục tiêu đảm bảo gỗ và các sản phẩm gỗ xuất khẩu từ Việt Nam sang các nước thành viên EU có nguồn gốc hợp pháp. Khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ áp dụng một hệ thống đảm bảo gỗ hợp pháp và cấp phép FLEGT chứng nhận tính hợp pháp của gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam khi xuất khẩu vào thị trường EU.
Sau 4 năm, rất nhiều công việc kỹ thuật đã được triển khai nhằm chuẩn bị kí kết Hiệp định, bao gồm 7 phiên họp nhóm chuyên gia và 3 phiên đàm phán cấp cao giữa hai bên tại Hà Nội và Brussels.
Trong phiên đàm phán cấp cao lần thứ 4, hai bên đã thảo luận và đạt nhiều tiến triển về các vấn đề chủ chốt, trong đó có danh mục hàng hóa bắt buộc phải có chứng chỉ FLEGT khi xuất khẩu vào thị trường châu Âu, phạm vi của định nghĩa gỗ hợp pháp (LD) và cấu trúc của hệ thống đảm bảo tính hợp pháp của gỗ ở Việt Nam (TLAS). Hai bên cùng khẳng định thêm những cam kết đối với các nguyên tắc đề ra cho Hiệp định, cũng như sẽ tiến hành thêm các cuộc thảo luận kỹ thuật về các vấn đề còn chưa thống nhất trong thời gian tới và thống nhất một lộ trình cho quá trình đàm phán với mục tiêu đến cuối năm 2015 sẽ kết thúc đàm phán Hiệp định.
Năm 2003, EU thông qua Kế hoạch hành động về Thực thi lâm luật, Quản trị và Thương mại lâm sản (FLEGT) nhằm giải quyết vấn đề khai thác gỗ và thương mại bất hợp pháp. Ngày 20/10/2010, Quốc hội và Ủy ban EU ban hành Quy chế 995/2010 quy định nghĩa vụ của các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ vào thị trường EU. Quy chế bắt đầu có hiệu lực từ ngày 3/3/2013.
Theo thông tin từ đoàn đàm phán, hiện có 6 nước đã ký VPA với EU bao gồm Indonesia, Ghana, Cameroon, Liberia, Cộng hòa Công gô và Cộng hòa Trung Phi. Các nước này được gọi là “các nước đối tác của VPA” đang tiến hành xây dựng một hệ thống nhằm kiểm tra, xác minh, cấp phép gỗ và các sản phẩm gỗ hợp pháp. 9 quốc gia khác, trong đó có Việt Nam, Lào, Thái Lan và Malaysia, đang tiến hành đàm phán với EU. Ngoài ra, còn có 11 quốc gia khác ở châu Phi, châu Á, Trung và Nam Mỹ cũng đã bày tỏ sự quan tâm đối với VPA. Bà Astrid Schomaker, Trưởng đoàn đàm phán của EU thừa nhận, trong số 6 nước đã ký PVA với EU, vẫn chưa nước nào có giấy phép FLEGT.
“Các nước này đang tiến hành xây dựng các hệ thống cần thiết để kiểm tra, xác minh và cấp phép gỗ và các sản phẩm gỗ hợp pháp. Chúng tôi hy vọng trong năm 2015 sẽ có giấy phép đầu tiên từ Indonesia…” - bà Astrid Schomaker cho biết.
Hiện Việt
Nam là quốc gia đứng thứ 6 trên thế giới và đứng thứ 2 trong khu vực về xuất
khẩu đồ nội thất, chiếm khoảng gần 4% thị phần trên thế giới. Trong 4 thị
trường xuất khẩu chính của Việt Nam, EU được đánh giá là một thị trường lớn,
chiếm tới 30% tổng giá trị xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam, các thị trường còn lại bao
gồm Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản.
