Trong chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã thảo luận tại tổ về Đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; Tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030.
Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, đóng góp ý kiến tại Tổ 15 (gồm Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ và thành phố Đà Nẵng), đại biểu Vương Quốc Thắng, Ủy viên là đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã có những kiến nghị cụ thể để tạo biến chuyển đột phá trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Hoàn thiện khung pháp lý, triển khai các công nghệ, mô hình kinh doanh cho AI, Blockchain, Fintech, kinh tế tầm thấp
Phân tích cụ thể về lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Vương Quốc Thắng nhất trí với đánh giá kết quả năm 2025 và cả giai đoạn 2021-2025 của Chính phủ, nhận định khung pháp lý cho lĩnh vực này cơ bản đã hoàn thiện với hơn 10 văn bản luật liên quan trực tiếp và 30 văn bản luật, nghị quyết có nội dung liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó có các luật quan trọng như: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Trí tuệ nhân tạo.
Về nguồn lực đầu tư, đại biểu Vương Quốc Thắng nhận định chi ngân sách nhà nước cho khoa học công nghệ năm 2025 có những bước đột phá rất lớn, đạt 16.972 tỷ đồng, bằng 150% so với dự toán năm 2024, đạt tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước, đóng góp khoảng 47% vào các nhân tố tổng hợp cho tăng trưởng kinh tế. Chuyển đổi số đi vào thực chất. Đặc biệt, ứng dụng AI pháp luật là một trong những điểm đột phá về chuyển đổi số trong thời gian qua.
Bên cạnh mặt tích cực, đại biểu Vương Quốc Thắng nhận diện những hạn chế và tồn tại: Tỷ trọng kinh tế số trong GDP chỉ đạt 14,02%, trong khi mục tiêu đề ra là 20%. Tốc độ tăng trưởng năng suất lao động chỉ đạt 5,21% (mục tiêu là trên 6,5%). Giải ngân vốn đầu tư công cho hạ tầng khoa học công nghệ còn thấp.
Theo đại biểu, các nguyên nhân chủ quan, khách quan có thể kể đến như: Tiến trình chuyển đổi số trong các ngành sản xuất truyền thống còn chậm; Kỹ năng số của lao động chưa đáp ứng yêu cầu; Đầu tư cho khoa học công nghệ còn dàn trải, thiếu tập trung trọng điểm, năng lực nội sinh về công nghệ chưa đủ mạnh; Rào cản hành chính trong thủ tục đầu tư, đấu thầu đối với các dự án đặc thù khoa học công nghệ chưa được tháo gỡ triệt để; Đội ngũ nhà khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển các lĩnh vực trọng tâm còn hạn chế.
Từ đó, đại biểu Vương Quốc Thắng đề xuất các giải pháp nhằm góp phần đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số:
Thứ nhất, khẩn trương xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý và cho phép thực hiện các công nghệ, mô hình kinh doanh mới như: AI, Blockchain, Fintech và kinh tế tầm thấp.
Thứ hai, thể chế hóa rõ ràng cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và trao quyền tự chủ tối đa cho các trường đại học, viện nghiên cứu, đặc biệt là phòng thí nghiệm trọng điểm.
Thứ ba, đẩy mạnh giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu dùng ngân sách nhà nước cho cơ quan chủ trì để đẩy nhanh ứng dụng vào sản xuất.
Thứ tư, sớm nghiên cứu xây dựng Luật Hạ tầng số để ưu tiên phát triển mạng 6G, trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây; hoàn thiện cơ chế chia sẻ, thương mại hóa dữ liệu dùng chung.
Thứ năm, tập trung nguồn lực phát triển công nghệ lõi để nâng cao tính tự chủ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Thứ sáu, thúc đẩy phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ các nhà khoa học trong các lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển.
Thể chế hóa lộ trình vận hành chính thức Sàn giao dịch tín chỉ carbon trước năm 2027
Đánh giá về những kết quả đạt được trong lĩnh vực môi trường, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, đại biểu Vương Quốc Thắng nêu lên một loạt con số tích cực: Thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 97,58% (vượt mục tiêu 90%); Tỷ lệ khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt 95,37% (vượt mục tiêu 92%); Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ở mức 42,03%; Các nguồn thải lớn được kiểm soát chặt chẽ thông qua hệ thống quan trắc tự động, truyền dữ liệu trực tiếp về cơ quan quản lý.
Song song với đó, đại biểu cũng chỉ ra những hạn chế và tồn tại trong lĩnh vực này như: Còn 38/435 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng chưa hoàn thành xử lý triệt để (tính đến tháng 9/2025); Tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý còn rất thấp, chỉ đạt khoảng 18%; Ô nhiễm bụi mịn tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM và ô nhiễm tại các khu vực sông như sông Nhuệ, sông Đáy, Bắc Hưng Hải diễn biến phức tạp.
Đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị cần làm rõ các nguyên nhân chủ quan, khách quan của các hạn chế, trong đó đánh giá phân tích kĩ các khía cạnh: Thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến cực đoan gây thiệt hại lớn cho hạ tầng; Hạ tầng thu gom nước thải sinh hoạt tại các đô thị, thành phố lớn và làng nghề còn thiếu đồng bộ, chưa được đầu tư tương xứng; Công nghệ xử lý chất thải tiên tiến có giá thành cao, trong khi ngân sách địa phương hạn chế.
Đề xuất các giải pháp cần triển khai trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, đại biểu Vương Quốc Thắng nhấn mạnh:
Thứ nhất, thể chế hóa lộ trình vận hành chính thức Sàn giao dịch tín chỉ carbon trước năm 2027.
Thứ hai, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường, quy định bắt buộc tỷ lệ tái chế, tái sử dụng chất thải và xây dựng bộ tiêu chí "doanh nghiệp xanh".
Thứ ba, ứng dụng khoa học công nghệ trong bảo vệ môi trường: Sử dụng AI, UAV trong quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn và giám sát môi trường; tập trung nghiên cứu công nghệ thu hồi carbon và pin lưu trữ hiệu suất cao.
Thứ tư, về khoáng sản, cần ưu tiên chế biến sâu các loại khoáng sản như đất hiếm, titan, bauxite phục vụ công nghiệp bán dẫn và năng lượng tái tạo.
Thứ năm, về an ninh năng lượng: cần sửa đổi Luật Điện lực, nghiên cứu ban hành Luật Biến đổi khí hậu, Luật Năng lượng tái tạo; phát triển mạnh hydro xanh và đẩy mạnh phát triển điện gió ngoài khơi.
