[eMagazine] Đa dạng kênh tiếp cận thị trường cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Từ chợ truyền thống, điểm giới thiệu sản phẩm đến hệ thống bán lẻ, thương mại điện tử, bán hàng trực tiếp kết hợp trực tuyến…, ngày càng có thêm nhiều phương thức đưa sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tới người tiêu dùng. Đa dạng cách tiếp cận thị trường là hướng đi bền vững để mở rộng cơ hội tiêu thụ và nâng cao khả năng thích ứng với thị trường.

Chợ truyền thống, hội chợ, điểm giới thiệu và trưng bày sản phẩm từ lâu là những không gian quan trọng để sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp cận người tiêu dùng. Thông qua những điểm gặp trực tiếp này, người sản xuất không chỉ bán hàng mà còn có cơ hội giới thiệu sản phẩm, nhận biết nhu cầu và mở rộng phạm vi khách hàng.

Nhưng thị trường và hành vi tiêu dùng đang thay đổi. Cùng với sự phát triển của hệ thống phân phối hiện đại và công nghệ số, hành trình từ nơi sản xuất tới người mua không còn phụ thuộc vào một phương thức duy nhất. Người tiêu dùng có thể biết đến sản phẩm tại một phiên chợ, trải nghiệm tại điểm trưng bày, mua tại siêu thị, cửa hàng, đặt hàng trên nền tảng thương mại điện tử hoặc qua các phiên bán hàng trực tuyến.

Sự thay đổi đó đặt ra yêu cầu mới đối với chính sách hỗ trợ tiêu thụ: không chỉ tạo thêm nơi bán hàng mà cần mở thêm những phương thức để sản phẩm tiếp cận thị trường.

Định hướng này được thể hiện khá rõ trong Hướng dẫn số 3024/HD-BCT ngày 29/4/2026 của Bộ Công Thương về thực hiện một số nội dung thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Trong cùng một khung chính sách, nhiều mắt xích được đặt trong mối liên hệ với nhau: phát triển hạ tầng thương mại nông thôn; đầu tư, cải tạo chợ; kết nối sản xuất với hệ thống phân phối; đa dạng hóa kênh phân phối, tiêu thụ; phát triển thương mại điện tử; logistics gắn với vùng sản xuất và chuyển đổi số trong thương mại, dịch vụ nông thôn.

Đối với nhiệm vụ thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cách tiếp cận chính sách cũng ngày càng mở rộng, từ các hoạt động kết nối, truyền thông đến hỗ trợ thương mại điện tử, bán hàng trực tiếp kết hợp trực tuyến và nâng cao năng lực cho các chủ thể tham gia thị trường.

Điều đáng chú ý là các phương thức mới không được đặt theo hướng thay thế phương thức truyền thống. Chợ vẫn có lợi thế về giao tiếp trực tiếp và trải nghiệm sản phẩm; điểm giới thiệu giúp tăng khả năng nhận diện; hệ thống bán lẻ tạo không gian hiện diện thường xuyên; thương mại điện tử và bán hàng trực tuyến giúp vượt qua giới hạn địa lý. Logistics và thanh toán số là những điều kiện hỗ trợ để hàng hóa đi hết hành trình từ người bán tới người mua.

Như vậy, đa dạng phương thức tiếp cận thị trường không đơn giản là đưa hàng hóa từ chợ lên môi trường số. Cốt lõi là mở thêm những đường đi tới người mua và tạo khả năng bổ trợ giữa các phương thức tiêu thụ.

Chợ và các điểm bán truyền thống vẫn là nơi quan trọng để sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến với người tiêu dùng. Tuy nhiên, phạm vi tiếp cận của một điểm bán thường gắn với địa bàn và lượng khách trực tiếp. Sự phát triển của hệ thống phân phối hiện đại và các kênh số đang mở thêm khả năng đưa sản phẩm tới người mua ở những không gian rộng hơn, qua nhiều hình thức khác nhau.

Theo đó, câu chuyện thị trường không còn chỉ là tìm thêm nơi để bán hàng, mà còn là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm khách hàng. Một sản phẩm có thể được người tiêu dùng biết đến tại chợ, điểm giới thiệu, tìm mua trong hệ thống bán lẻ hoặc tiếp cận qua các nền tảng trực tuyến. Chính sự đan xen giữa những không gian này đang tạo thêm dư địa để sản phẩm vượt ra ngoài phạm vi tiêu thụ quen thuộc.

Định hướng mở rộng không gian thị trường cũng được thể hiện trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, được Bộ Công Thương phê duyệt tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT. Kế hoạch đặt mục tiêu thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt Nam qua thương mại điện tử, thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương, đồng thời nâng cao năng lực ứng dụng cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân.

Đáng chú ý, việc mở rộng thương mại điện tử tới khu vực nông thôn, miền núi và những địa bàn còn hạn chế về điều kiện tiếp cận thị trường được đặt trong tổng thể phát triển hạ tầng số, logistics và năng lực tham gia của các chủ thể kinh doanh.

Thực tiễn triển khai các chương trình phát triển thị trường cho thấy, phương thức trực tiếp và trực tuyến đang được kết hợp ngày càng linh hoạt, giúp hoạt động giới thiệu, quảng bá sản phẩm không còn giới hạn trong không gian của một điểm bán hay sự kiện.

Một ví dụ tiêu biểu là Chương trình “Sức sống hàng Việt” số 6 với chủ đề “Lai Châu - Hương vị nguyên bản tại Hà Nội”, diễn ra từ ngày 14 - 17/5/2026 tại Hà Nội. Tại đây, bên cạnh không gian trưng bày để người tiêu dùng trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm và mua sản phẩm, chương trình còn tổ chức livestream trên nền tảng số. Cách làm này tạo thêm một kênh tiếp cận khách hàng ngay trong thời gian diễn ra chương trình: sản phẩm vừa hiện diện tại điểm bán, vừa được giới thiệu tới người tiêu dùng trên môi trường trực tuyến.

Sự kết hợp giữa trải nghiệm trực tiếp và quảng bá, bán hàng trực tuyến cho thấy một hoạt động xúc tiến có thể đồng thời tạo ra nhiều điểm tiếp cận thị trường. Với sản phẩm vùng cao, đây là hướng đi đáng chú ý bởi khả năng giới thiệu sản phẩm tới người mua không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khoảng cách địa lý hay lượng khách có mặt trực tiếp tại sự kiện.

Từ góc độ người sản xuất, môi trường số cũng đang mở thêm cơ hội vượt qua giới hạn của điểm bán truyền thống. HTX Nông nghiệp và Du lịch Sin Suối Hồ tại Điện Biên từng bước đầu tư chế biến, đóng gói và đưa sản phẩm lên các kênh thương mại điện tử. Việc thay đổi phương thức bán hàng giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng ở phạm vi rộng hơn thay vì chủ yếu tiêu thụ quanh địa bàn sản xuất.

Từ chợ truyền thống tới hệ thống bán lẻ, từ bán trực tiếp tới môi trường số, điểm thay đổi rõ nhất là phạm vi và cách thức tiếp cận người mua. Một điểm bán không còn nhất thiết là giới hạn của thị trường; một sản phẩm có thể hiện diện ở nhiều không gian khác nhau tùy đặc điểm hàng hóa, năng lực của chủ thể và nhu cầu của người tiêu dùng. Điều đó cũng cho thấy đổi mới phương thức tiêu thụ không nhất thiết bắt đầu bằng những mô hình phức tạp. Với mỗi doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất, vấn đề trước hết là lựa chọn được phương thức phù hợp với sản phẩm và khả năng tổ chức kinh doanh của mình. 

Mở thêm phương thức tiếp cận thị trường cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất phải thích ứng với những yêu cầu mới. Mỗi kênh tiêu thụ có những tiêu chí và cách thức vận hành khác nhau: bán hàng trực tuyến cần kỹ năng giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và xử lý đơn; thương mại điện tử đòi hỏi thông tin, hình ảnh sản phẩm, đóng gói, thanh toán và giao nhận; còn hệ thống bán lẻ hiện đại yêu cầu cao hơn về chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc, nguồn cung và khả năng giao hàng ổn định.

Vì thế, cùng với việc mở rộng các phương thức đưa sản phẩm tới người mua, việc nâng cao năng lực của các chủ thể sản xuất, kinh doanh là điều kiện để những phương thức này thực sự phát huy hiệu quả.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong định hướng chính sách khi các nhiệm vụ thúc đẩy tiêu thụ được đặt cùng với đào tạo, thông tin thị trường, cơ sở dữ liệu, thương mại điện tử, logistics và phát triển hạ tầng thương mại. Đằng sau việc mở thêm một phương thức bán hàng là yêu cầu giúp doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất đủ khả năng sử dụng phương thức đó hiệu quả.

Đối với sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khả năng tiếp cận thị trường không chỉ phụ thuộc vào khoảng cách vận chuyển. Chất lượng sản phẩm, khả năng duy trì nguồn cung, kỹ năng sử dụng công nghệ, tổ chức giao nhận và mức độ đáp ứng yêu cầu của từng kênh phân phối đều quyết định sản phẩm có thể đi được bao xa. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cần hướng mạnh hơn từ việc giúp chủ thể tham gia một hoạt động bán hàng sang giúp họ nâng cao năng lực tiếp cận thị trường. Hỗ trợ thương mại điện tử cần gắn với kỹ năng vận hành gian hàng và xử lý đơn hàng; quảng bá cần đi cùng khả năng duy trì chất lượng và nguồn cung; mở rộng phương thức phân phối phải gắn với năng lực đáp ứng những yêu cầu cụ thể của từng kênh thị trường.

Cùng với đó, hệ thống phân phối, nền tảng số, logistics, thanh toán và các dịch vụ hỗ trợ cần được đưa ngày càng gần hơn với vùng sản xuất. Khi các điều kiện này được cải thiện, người sản xuất sẽ có thêm khả năng lựa chọn phương thức phù hợp thay vì phụ thuộc vào một điểm bán hay một cách thức tiêu thụ.

Đa dạng phương thức tiếp cận thị trường vì thế không chỉ là bổ sung những cách bán hàng mới. Quan trọng hơn, đó là khả năng lựa chọn và kết hợp các phương thức phù hợp với từng sản phẩm, từng nhóm khách hàng và điều kiện của mỗi chủ thể sản xuất, kinh doanh. Khi không còn phụ thuộc vào một điểm bán hay một kênh tiêu thụ, sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận người mua ở phạm vi rộng hơn.

Với sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chợ truyền thống, điểm giới thiệu sản phẩm, hệ thống bán lẻ hay các kênh trực tuyến đều có vai trò riêng. Việc kết hợp linh hoạt các phương thức này, cùng với nâng cao năng lực của doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất, sẽ tạo thêm dư địa mở rộng thị trường và từng bước hình thành đầu ra ổn định hơn.