Tóm tắt:
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số trong những năm gần đây đang tạo ra nhiều cơ hội đổi mới cho ngành Kế toán. Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc xử lý dữ liệu, phân tích tài chính và quản lý rủi ro. Việc ứng dụng AI giúp giảm bớt khối lượng công việc thủ công, tăng độ chính xác và nâng cao chất lượng thông tin kế toán. Bài viết này phân tích thực trạng ứng dụng AI trong kế toán tại Việt Nam, chỉ ra những lợi ích, khó khăn, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả của công nghệ này trong thời gian tới.
Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, kế toán, chuyển đổi số, tự động hóa, dữ liệu tài chính.
1. Đặt vấn đề
Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo đang dần thay đổi cách con người làm việc, đặc biệt là trong các lĩnh vực gắn liền với dữ liệu như kế toán. Trước đây, công việc kế toán chủ yếu dựa vào các quy trình thủ công và sự tính toán của con người, thì nay, với sự hỗ trợ của các hệ thống thông minh, quá trình xử lý và phân tích dữ liệu trở nên nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.
AI được ứng dụng rộng rãi trong nhiều khâu của kế toán: từ ghi nhận chứng từ, xử lý hóa đơn, lập báo cáo tài chính cho đến phát hiện rủi ro và gian lận. Theo khảo sát của Hiệp hội Kế toán công chứng Anh quốc (ACCA) năm 2024, gần 1/5 số chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực tài chính, kế toán được hỏi đã áp dụng AI dưới các hình thức khác nhau. Nhìn chung, họ đều có thái độ tích cực đối với AI và đã ứng dụng những lợi ích tiềm năng của AI. Ở Việt Nam, xu hướng này cũng đang lan tỏa mạnh mẽ cùng với quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn, việc triển khai AI trong kế toán cũng đối mặt với không ít thách thức như chi phí đầu tư, vấn đề bảo mật dữ liệu, thiếu nhân lực có kỹ năng công nghệ và sự e dè trong việc thay đổi thói quen nghề nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá và đề xuất hướng phát triển phù hợp là điều cần thiết để ngành kế toán Việt Nam bắt nhịp kịp thời với xu hướng toàn cầu.
2. Thực trạng ứng dụng AI trong ngành Kế toán tại Việt Nam
2.1. Thực trạng ứng dụng AI trong công tác kế toán
Nghiên cứu "Khai phá tiềm năng AI của Việt Nam" được Amazon Web Services (AWS) cho thấy trong năm 2024 đã có khoảng 47.000 doanh nghiệp triển khai giải pháp AI, tương đương hơn 5 doanh nghiệp mỗi giờ. Tổng cộng gần 170.000 doanh nghiệp, chiếm khoảng 18% tổng số doanh nghiệp cả nước, đã ứng dụng AI, tăng từ mức 13% của năm trước, tương ứng với tốc độ tăng trưởng 39% so với cùng kỳ. Việc ứng dụng AI đang cho thấy tiềm năng rõ rệt về hiệu quả vận hành và lợi ích kinh tế. Trong số các doanh nghiệp đã triển khai AI, có 61% doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu trung bình 16%, trong khi 58% kỳ vọng tiết kiệm chi phí ở mức trung bình khoảng 20%.
Cụ thể, theo kết quả khảo sát, hiện có 74% doanh nghiệp chủ yếu sử dụng AI cho các mục tiêu cơ bản như nâng cao hiệu quả vận hành và tinh giản quy trình, thay vì tập trung vào đổi mới sản phẩm hoặc tạo ra những bước tiến trong ngành. Chỉ 17% doanh nghiệp đã đạt đến giai đoạn trung cấp trong hành trình ứng dụng AI. Và chỉ 9% doanh nghiệp Việt bước vào giai đoạn chuyển đổi toàn diện, nơi AI đóng vai trò cốt lõi trong phát triển sản phẩm, ra quyết định và định hình mô hình kinh doanh.
Theo Báo cáo Chuyển đổi số quốc gia tháng 1/2025 do Bộ Thông tin và Truyền thông công bố, kế toán là một trong năm lĩnh vực có tốc độ chuyển đổi số nhanh trong khối dịch vụ chuyên môn tại Việt Nam, chỉ sau tài chính - ngân hàng và thương mại điện tử. Cụ thể, khoảng 38% doanh nghiệp được khảo sát cho biết đã triển khai ít nhất một giải pháp ứng dụng AI trong xử lý dữ liệu kế toán, trong khi con số này ở năm 2021 chỉ là 18%. Điều đó cho thấy nhận thức và nhu cầu ứng dụng công nghệ thông minh trong hoạt động tài chính - kế toán đã tăng mạnh trong vòng thời gian gần đây.
Theo tác giả Võ Minh Hùng (2024), công nghệ đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực kinh doanh, bao gồm cả kế toán. Hiện nay, trong lĩnh vực kế toán, việc sử dụng máy tính để thay thế cho ghi sổ thủ công đã trở thành phổ biến, giúp quá trình ghi chép và tính toán trở nên nhanh chóng và chính xác hơn. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng công nghệ này vẫn phụ thuộc vào từng tổ chức và loại hình doanh nghiệp.
Còn theo Võ Huyền (2025), khi tiến hành phỏng vấn cán bộ làm việc trong lĩnh vực kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ về việc có sử dụng công cụ AI trong kế toán không. Câu trả lời nhận được là có và các ứng dụng phổ biến bao gồm MISA, QuickBooks, Robocon và ChatGPT, chủ yếu được sử dụng để xử lý số liệu, lập báo cáo và kiểm tra hóa đơn. Liên quan đến việc AI có giúp tăng độ chính xác trong kế toán không, tất cả người tham gia phỏng vấn đều đánh giá cao khả năng tự động hóa và giảm thiểu sai sót của AI. Một số ý kiến cho rằng AI hỗ trợ giải quyết truy vấn nhanh chóng, tăng hiệu suất làm việc, trong khi một số ít nhận thấy vẫn cần kiểm tra lại để đảm bảo tính chính xác tuyệt đối. Khi được hỏi về mức độ đào tạo nhân viên kế toán về AI, phần lớn doanh nghiệp đã tổ chức các buổi hướng dẫn hoặc đào tạo nội bộ. Nhân viên kế toán được khuyến khích tìm hiểu về AI để nâng cao hiệu suất làm việc. Đa số người tham gia phỏng vấn đánh giá mức độ sẵn sàng làm việc với AI là cao.
Trong khi đó, Báo cáo thường niên 2024 của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ghi nhận, các công ty kiểm toán lớn như PwC, KPMG, Deloitte và EY Việt Nam đã ứng dụng AI ở mức độ cao, nhất là trong các hoạt động phát hiện gian lận, đối chiếu chứng từ điện tử và phân tích rủi ro tài chính. Các mô hình học máy (machine learning) giúp phát hiện nhanh bất thường trong dữ liệu kế toán và hỗ trợ đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.
Ở khối doanh nghiệp tư nhân và FDI, nhiều đơn vị tiên phong như: FPT, Viettel, VNPT, Thế giới di động, và các ngân hàng thương mại (Techcombank, MB, Vietcombank) đã triển khai các hệ thống kế toán tích hợp AI trong nền tảng ERP. Các hệ thống này có khả năng tự động nhập liệu, xử lý hóa đơn điện tử, phân tích dòng tiền và đưa ra gợi ý điều chỉnh chi phí.
Nhìn chung, việc ứng dụng AI trong kế toán hiện nay tập trung vào 4 nhóm công nghệ chính:
Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP): dùng để trích xuất dữ liệu từ hóa đơn, hợp đồng và chứng từ kế toán.
Học máy (Machine Learning): hỗ trợ dự báo doanh thu, chi phí, nhận diện giao dịch bất thường.
Tự động hóa quy trình bằng robot (RPA): thay thế con người trong các khâu nhập liệu, đối chiếu và lập báo cáo định kỳ.
Phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics): giúp kế toán viên đánh giá hiệu quả tài chính, xu hướng thị trường và đề xuất kế hoạch chi phí.
Tuy nhiên, tác động của AI không chỉ dừng lại ở khía cạnh tích cực. Việc triển khai công nghệ này cũng đặt ra những thách thức về đạo đức nghề nghiệp, pháp lý và bảo mật thông tin. Dữ liệu kế toán thường chứa thông tin nhạy cảm, nếu hệ thống bị tấn công hoặc sử dụng sai mục đích sẽ gây tổn thất nghiêm trọng. Hơn nữa, việc ra quyết định dựa quá nhiều vào thuật toán có thể làm mất đi sự cân nhắc và kinh nghiệm nghề nghiệp của kế toán viên. Do đó, AI cần được xem là công cụ hỗ trợ, không phải là người thay thế con người trong nghề kế toán.
Một điểm đáng chú ý là, nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay mới chỉ dừng ở mức “tự động hóa một phần” chứ chưa đạt đến mức “kế toán thông minh toàn diện”. Đồng thời, mức độ ứng dụng AI giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn rất khác nhau. Khối doanh nghiệp lớn hoặc có vốn đầu tư nước ngoài chiếm gần 60% trong tổng số đơn vị áp dụng, trong khi nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa mới chỉ đạt khoảng 20%. Nguyên nhân chính là do chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu đội ngũ kế toán am hiểu công nghệ, và lo ngại rủi ro bảo mật dữ liệu tài chính. Ngoài ra, một số kế toán viên còn e ngại rằng sự phát triển của AI có thể làm giảm vai trò nghề nghiệp truyền thống của họ.
Như vậy, mặc dù AI đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả và độ chính xác của công tác kế toán, song quá trình ứng dụng tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu. Việc mở rộng và khai thác tối đa tiềm năng của công nghệ này đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội nghề nghiệp và cơ sở đào tạo để hình thành một hệ sinh thái kế toán số hoàn chỉnh.
3. Giải pháp thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành Kế toán
Để tận dụng được tối đa tiềm năng của trí tuệ nhân tạo (AI) và khắc phục những hạn chế hiện nay trong thực tiễn kế toán tại Việt Nam, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, hiệp hội nghề nghiệp, các cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp. Các giải pháp dưới đây hướng đến mục tiêu xây dựng một môi trường kế toán hiện đại, minh bạch và thích ứng với xu thế số hóa toàn cầu.
Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn nghề nghiệp cho kế toán số. Hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về chuẩn mực kế toán và kiểm toán khi sử dụng hệ thống AI. Do đó, Bộ Tài chính, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) và Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) cần phối hợp ban hành khung hướng dẫn rõ ràng về trách nhiệm, phạm vi sử dụng, và kiểm soát rủi ro của AI trong các quy trình kế toán. Cần có quy định về xác minh nguồn dữ liệu, đảm bảo tính toàn vẹn thông tin và bảo mật dữ liệu tài chính, đồng thời bổ sung chuẩn mực mới về “kế toán số và trí tuệ nhân tạo” vào hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).
Thứ hai, tăng cường đầu tư và hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhà nước nên có chính sách hỗ trợ tài chính hoặc tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp có thể đầu tư vào các phần mềm kế toán tích hợp AI, đồng thời khuyến khích các công ty công nghệ Việt Nam phát triển giải pháp AI “bản địa hóa”, phù hợp với quy mô và đặc thù quản trị của khối doanh nghiệp này.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực kế toán - công nghệ kép. Các trường đại học và học viện chuyên ngành cần tích hợp nội dung về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, và phân tích tài chính vào chương trình đào tạo kế toán. Việc đào tạo lại cho đội ngũ kế toán viên đang hành nghề cũng rất quan trọng. VACPA và VAA có thể tổ chức các khóa huấn luyện ngắn hạn về AI ứng dụng trong kế toán, giúp kế toán viên hiểu cách vận hành, giám sát và kiểm tra kết quả do hệ thống AI cung cấp. Đồng thời, khuyến khích hình thành đội ngũ chuyên viên “kế toán dữ liệu” trong doanh nghiệp để cầu nối giữa kỹ thuật và nghiệp vụ.
Thứ tư, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu tài chính mở và kết nối. Một trong những điều kiện tiên quyết để AI hoạt động hiệu quả là nguồn dữ liệu lớn, chất lượng và có khả năng liên thông. Do đó, Nhà nước cần thúc đẩy các nền tảng tích hợp dữ liệu kế toán - thuế - hải quan, cho phép AI phân tích chéo thông tin trong khuôn khổ bảo mật. Cơ quan thuế và kiểm toán Nhà nước nên phát triển hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, giúp doanh nghiệp khai thác và huấn luyện mô hình AI chính xác hơn.
Thứ năm, tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm. Việt Nam có thể học hỏi từ các quốc gia đã ứng dụng thành công AI trong kế toán như Singapore, Hàn Quốc, hoặc Úc - nơi các tổ chức nghề nghiệp (như CPA Australia, AICPA) đã ban hành hướng dẫn thực hành AI có kiểm soát. Việc trao đổi chuyên gia, hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ sẽ giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách và xây dựng chuẩn nghề nghiệp hiện đại hơn.
Tài liệu tham khảo:
AWS (2025). Nghiên cứu "Khai phá tiềm năng AI của Việt Nam", truy cập tại: https://www.bravo.com.vn/tin-tuc-chung/tin-cong-nghe/gan-170-000-doanh-nghiep-viet-nam-da-ung-dung-ai/.
Bộ Thông tin và Truyền thông (2025). Báo cáo số 8/BC-BTTTT về Chuyển đổi số quốc gia tháng 01/2025.
IFAC (2024). Trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng nhiều trong lĩnh vực tài chính, kế toán, truy cập tại: https://www.sav.gov.vn/Pages/hoi-nhap-phat-trien.aspx?ItemID=2174&l=HoinhapvaPhattrien.
Võ Minh Hùng (2024). Ứng dụng Công nghệ số trong lĩnh vực kế toán, truy cập tại: https://bit.ueh.edu.vn/wp-content/uploads/2024/11/BIT-008_ThS_VoMinhHung.pdf.
Võ Huyền (2025), Nghiên cứu mức độ ứng dụng của trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực kế toán tại doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Artificial Intelligence application in accounting amid Vietnam’s digital transformation
LE THI THUY
Faculty of Accounting and Auditing, University of Economics - Technology for Industries
Abstract:
The rapid advancement of digital technologies in recent years has opened significant opportunities for innovation within the accounting profession. Among these, artificial intelligence (AI) has evolved from a theoretical concept into a transformative tool capable of enhancing data processing, financial analysis, and risk management. By automating routine tasks, AI not only reduces manual workload but also improves accuracy and strengthens the reliability of accounting information. This article examines the current landscape of AI adoption in the Vietnamese accounting sector, assessing both the benefits, such as efficiency gains and improved data quality, and the challenges, including high implementation costs, limited technological readiness, and skill gaps among practitioners. Based on these findings, the study proposes practical solutions to promote more effective and sustainable AI integration in the accounting field, contributing to the broader digital transformation of Vietnam’s financial and business environment.
Keywords: artificial intelligence, accounting, digital transformation, automation, financial data.
[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 32 năm 2025]
