Nghị quyết 57 mở không gian mới để Đại học Điện lực kiến tạo năng lực công nghệ ngành năng lượng

Với một trường đại học chuyên ngành gắn chặt với lĩnh vực năng lượng như Trường Đại học Điện lực (EPU), đây không chỉ là động lực đổi mới hoạt động đào tạo, nghiên cứu mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào quá trình kiến tạo năng lực khoa học, công nghệ cho ngành điện trong giai đoạn chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Đại học không chỉ đào tạo mà phải tham gia kiến tạo công nghệ

Trong nền kinh tế ngày càng dựa nhiều vào tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và sức mạnh nội sinh của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí động lực quan trọng của phát triển, đồng thời thúc đẩy sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Định hướng này đặt các trường đại học trước yêu cầu mở rộng vai trò: không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn tham gia nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ, góp phần giải quyết những bài toán thực tiễn của nền kinh tế.

Với ngành năng lượng, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết khi hệ thống điện đang chuyển đổi theo hướng xanh, thông minh và hiện đại. Sự phát triển của năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ bản sao số, an ninh mạng công nghiệp hay truyền tải điện một chiều cao áp đang làm thay đổi cả phương thức vận hành hệ thống điện lẫn yêu cầu đối với nguồn nhân lực.

Kỹ sư ngành điện trong giai đoạn mới vì thế không chỉ cần năng lực vận hành thiết bị và hệ thống có sẵn mà phải từng bước có khả năng nghiên cứu, phân tích, thiết kế, tích hợp và làm chủ công nghệ.

Đây cũng là bài toán đặt ra đối với Trường Đại học Điện lực: từ nền tảng đào tạo chuyên ngành đã được xây dựng trong nhiều năm, Nhà trường cần gắn chặt hơn hoạt động đào tạo với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, qua đó tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển năng lực công nghệ của ngành năng lượng.

Từ đào tạo nhân lực đến hình thành năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo

Là cơ sở đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực điện lực và năng lượng, Trường Đại học Điện lực có nhiều điều kiện để tham gia trực tiếp vào tiến trình chuyển đổi đang diễn ra trong ngành. Trong nhiều năm qua, Nhà trường đã đào tạo đội ngũ kỹ sư, cử nhân và cán bộ kỹ thuật phục vụ các doanh nghiệp năng lượng, cơ quan quản lý nhà nước và nhiều đơn vị trong nước, góp phần cung cấp nguồn nhân lực cho sự phát triển của ngành điện.

Để phát triển từ vai trò cung cấp nhân lực sang tham gia sâu hơn vào đổi mới sáng tạo, các bài toán phát sinh trong quá trình vận hành và chuyển đổi hệ thống điện có thể trở thành đầu bài cho nghiên cứu; kết quả nghiên cứu được đưa trở lại chương trình đào tạo; phòng thí nghiệm trở thành môi trường để giảng viên, sinh viên và doanh nghiệp cùng thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện các giải pháp công nghệ.

Qua đó, người học không chỉ tiếp cận kiến thức chuyên môn mà còn có cơ hội tham gia giải quyết những vấn đề công nghệ mới của ngành, từng bước hình thành khả năng nghiên cứu, phân tích dữ liệu và thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Ở một cấp độ cao hơn, Nghị quyết 57 đặt ra yêu cầu hình thành năng lực công nghệ quốc gia. Đối với ngành điện, điều đó không chỉ là khả năng xây dựng và vận hành các công trình năng lượng mà còn bao gồm năng lực làm chủ thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật, thuật toán điều khiển, dữ liệu, phần mềm, thiết bị và các giải pháp công nghệ phục vụ vận hành hệ thống điện.

Trong bối cảnh các nguồn năng lượng tái tạo tiếp tục phát triển, những bài toán về tích hợp nguồn điện, truyền tải công suất lớn, điện tử công suất, điều khiển thông minh, bảo vệ hệ thống điện, tối ưu hóa vận hành và dự báo nguồn năng lượng tái tạo sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Đây cũng là những lĩnh vực mà Trường Đại học Điện lực có thể tập trung nguồn lực để hình thành các nhóm nghiên cứu có chiều sâu, từng bước xây dựng năng lực nghiên cứu phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành.

Cùng với nguồn nhân lực nghiên cứu, hạ tầng khoa học và công nghệ có vai trò đặc biệt quan trọng. Các phòng thí nghiệm hiện đại, nền tảng mô phỏng số, trung tâm dữ liệu, hệ thống bản sao số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành lưới điện, mô hình dự báo phụ tải và điều độ thông minh có thể tạo môi trường để giảng viên, sinh viên và doanh nghiệp cùng nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá giải pháp.

Tuy nhiên, đầu tư cho nghiên cứu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi gắn với nhu cầu thực tiễn. Một kết quả nghiên cứu có ý nghĩa không chỉ ở giá trị học thuật mà còn ở khả năng giải quyết bài toán của doanh nghiệp, cải thiện hiệu quả vận hành hoặc hình thành sản phẩm, giải pháp có khả năng ứng dụng.

Vì vậy, định hướng nghiên cứu của Trường Đại học Điện lực cần ngày càng xuất phát từ những vấn đề thực tế của ngành điện và thị trường năng lượng. Khi đó, nghiên cứu khoa học trở thành một mắt xích của chuỗi đổi mới sáng tạo, đồng thời những công nghệ và kết quả nghiên cứu mới có thể được đưa trở lại giảng đường, giúp hoạt động đào tạo bám sát hơn sự vận động của ngành.

EPU hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 bằng hành động cụ thể

Một trong những hướng đi có thể được nghiên cứu là hình thành các trung tâm hoặc nhóm nghiên cứu chuyên sâu về những lĩnh vực như lưới điện thông minh, lưới điện ngoài khơi và công nghệ truyền tải điện một chiều cao áp.

Điểm quan trọng không nằm ở việc hình thành thêm một đầu mối tổ chức, mà ở khả năng tập trung đội ngũ, hạ tầng nghiên cứu và tạo ra mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, chuyên gia và các đối tác trong và ngoài nước.

Trong mô hình đó, doanh nghiệp có thể đặt hàng những bài toán công nghệ phát sinh từ thực tế sản xuất; các nhóm nghiên cứu của Nhà trường nghiên cứu, thử nghiệm giải pháp; sinh viên được tham gia vào các dự án; còn kết quả nghiên cứu có cơ hội được kiểm chứng và hoàn thiện trong môi trường thực tế.

Sự liên kết giữa Nhà trường và doanh nghiệp có thể được thực hiện thông qua các hình thức như phối hợp triển khai nhiệm vụ khoa học, đặt hàng nghiên cứu, đồng tài trợ phòng thí nghiệm, chia sẻ dữ liệu hoặc tổ chức các dự án thử nghiệm công nghệ.

Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57, hoạt động khoa học và công nghệ cũng cần hướng tới những đầu ra cụ thể. Đó có thể là giải pháp kỹ thuật, phần mềm, thuật toán, mô hình dự báo, quy trình vận hành, sản phẩm công nghệ hoặc những kết quả có khả năng chuyển giao và ứng dụng trực tiếp trong hoạt động của ngành điện.

Với Trường Đại học Điện lực, quá trình này đòi hỏi sự lựa chọn có trọng tâm. Việc xác định các hướng nghiên cứu ưu tiên cần dựa trên thế mạnh chuyên môn của Nhà trường, nhu cầu phát triển của ngành điện và khả năng hình thành những sản phẩm, giải pháp có giá trị ứng dụng.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới xây dựng hệ thống năng lượng xanh hơn, thông minh hơn và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là nền tảng nhưng chưa đủ. Năng lực nghiên cứu, khả năng làm chủ công nghệ và sự liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Vì vậy, Nghị quyết 57 mở ra cho Trường Đại học Điện lực không chỉ cơ hội đổi mới hoạt động nghiên cứu và đào tạo, mà rộng hơn là cơ hội định vị lại vai trò của một trường đại học chuyên ngành trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ một cơ sở đào tạo nguồn nhân lực cho ngành điện, EPU có thể từng bước tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra tri thức, giải pháp và năng lực công nghệ phục vụ chính ngành mà Nhà trường gắn bó.

Khi những vấn đề của thực tiễn trở thành đầu bài cho nghiên cứu, tri thức trong trường đại học được chuyển hóa thành công nghệ và giải pháp có khả năng đi vào sản xuất, tinh thần của Nghị quyết 57 sẽ được hiện thực hóa bằng những hành động và kết quả cụ thể. Đó cũng là con đường để Trường Đại học Điện lực không chỉ thích ứng với quá trình chuyển đổi của ngành điện, mà từng bước trở thành một chủ thể tích cực trong quá trình kiến tạo năng lực công nghệ cho ngành năng lượng Việt Nam.