[Emagazine 4] Văn hóa quản trị biến động

Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị, niềm tin, chuẩn mực, hành vi và cách thức giao tiếp đã được hình thành, duy trì và chia sẻ giữa các thành viên trong doanh nghiệp.

Văn hóa quản trị biến động có thể hiểu là một hệ thống giá trị, niềm tin và hành vi được tổ chức duy trì để khuyến khích mọi thành viên nhìn nhận sự thay đổi như một yếu tố tất yếu và cơ hội phát triển; sẵn sàng học hỏi, thích ứng nhanh; chủ động tham gia và đóng góp sáng kiến; chia sẻ, cộng tác cùng nhau để vượt qua khó khăn. Nói cách khác, văn hóa quản trị biến động xây dựng tinh thần sẵn sàng và có khả năng thay đổi để vượt qua các thách thức đến từ biến động, ngược lại với tinh thần kháng cự hoặc sợ hãi thay đổi.

Về ý nghĩa, các nghiên cứu trong và ngoài nước cũng như thực tiễn cho thấy văn hóa quản trị biến động, ngoài những ý nghĩa chung của văn hóa doanh nghiệp thì còn mang các ý nghĩa đặc thù của hoạt động quản trị biến động, như:

Gia tăng sức bền và khả năng chống chịu (resilience): tổ chức có thể đứng vững trước các biến động khó lường và phục hồi nhanh sau khủng hoảng.

Cải thiện tốc độ thích ứng: Giúp doanh nghiệp không những vững vàng với biến động, giảm thiểu tổn thất, mà còn có niềm tin và sẵn sàng đón đầu các cơ hội để nâng cao năng lực, phát triển sản xuất, kinh doanh.

Tạo môi trường đổi mới: Khuyến khích đổi mới sáng tạo và liên tục tối ưu các quy trình.

Giữ chân nhân tài: Cơ hội để củng cố khối đoàn kết, nâng cao sức mạnh nội tại, sàng lọc năng lực, đặc biệt là giữ chân và thu hút nhân tài.

Petrovietnam có lịch sử phát triển lâu dài, văn hóa dầu khí đã hình thành và phát triển mà đỉnh cao là tinh thần nhiệt huyết của những người đi tìm lửa. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, văn hóa dầu khí chưa được nhận diện, mà cụ thể là hệ thống giá trị văn hóa chưa được rõ nét. Vì vậy, PVN đã triển khai Đề án tái tạo văn hóa Petrovietnam nhằm nhận diện những giá trị cốt lõi của văn hóa dầu khí; hoàn thiện hệ thống các giá trị cốt lõi phù hợp điều kiện mới, sàng lọc, bảo vệ giá trị văn hóa nền tảng; bổ sung những giá trị văn hóa ưu việt; từng bước loại bỏ những yếu tố văn hóa không phù hợp ảnh hưởng, cản trở sự phát triển bền vững của Tập đoàn; phát huy những giá trị văn hóa chọn lọc. Xây dựng văn hóa bản sắc, xây dựng hình ảnh cán bộ dầu khí “Khát vọng - Trí tuệ - Chuyên nghiệp - Nghĩa tình”.

Lãnh đạo Petrovietnam xác định “tái tạo văn hóa đi trước, tạo đà cho tái tạo kinh doanh”, coi trọng văn hóa quản trị biến động, xem văn hóa quản trị biến động là một phần của văn hóa doanh nghiệp, với tinh thần tập trung vào khả năng sẵn sàng thay đổi, thích ứng, học hỏi và đổi mới. Đây chính là một nội dung quan trọng của văn hóa doanh nghiệp, đóng vai trò thiết yếu để tổ chức tồn tại và phát triển trong môi trường biến động.

Trong quản trị doanh nghiệp hiện nay, các tổ chức, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận biến động và thay đổi là một phần tất yếu trong nỗ lực phát triển. Là doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm với các biến động, Petrovietnam xác định việc quản trị sự thay đổi và biến động phải trở thành một kỹ năng sống còn và quan trọng hơn, nó phải được nâng lên thành một văn hóa, thấm sâu vào từng cá nhân, từng nhóm và toàn bộ tổ chức, trở thành bản sắc đậm nét trong nền tảng văn hóa doanh nghiệp của Petrovietnam.

Có thể thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa văn hóa quản trị biến động trong sự thống nhất của văn hóa doanh nghiệp như sau:

Văn hóa quản trị biến động là một thành tố của văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa quản trị biến động là một thành tố của văn hóa doanh nghiệp bởi lẽ nó không đơn thuần là một kỹ năng quản lý hay phản ứng tình thế, mà là một hệ thống niềm tin và hành vi được chia sẻ trong toàn doanh nghiệp về năng lực tập nhìn nhận, học hỏi và thích nghi với môi trường bất định. Khi văn hóa này được hình thành, doanh nghiệp không chỉ phản ứng tốt với rủi ro mà còn chủ động sáng tạo, tái cấu trúc, thậm chí dẫn dắt sự thay đổi. Văn hóa quản trị biến động không thể tách rời khỏi cấu trúc văn hóa doanh nghiệp. Trong cấu trúc đó, năng lực thích nghi trở thành một giá trị văn hóa cốt lõi, quyết định khả năng sống còn và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Văn hóa quản trị biến động củng cố, tô đậm bản sắc văn hóa doanh nghiệp

Quản trị biến động đòi hỏi khả năng và tinh thần học hỏi, thích ứng và khuyến khích sáng tạo không ngừng, chuyển đổi trạng thái, vượt khó,... để có thể chống chịu, thích ứng trước những biến động, khủng hoảng không thể lường trước. Tinh thần đương đầu khó khăn, nắm bắt cơ hội để “thiên nga đen đẻ trứng” chính là những điều làm giàu thêm bản sắc doanh nghiệp, truyền cảm hứng cho nhân viên và nâng cao mức độ cam kết. Kết quả quản trị biến động và khủng hoảng của Petrovietnam từ các đợt “khủng hoảng kép” khi giá dầu biến động mạnh, có khi giảm sâu trong thời điểm đại dịch Covid-19 đang diễn ra là những kinh nghiệm quý báu, làm tăng giá trị văn hóa quản trị biến động trong hệ giá trị văn hóa Petrovietnam.

Văn hóa quản trị biến động bồi đắp sức sống cho văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp ngày nay không thể thiếu khả năng quản trị biến động. Khi xây dựng văn hóa quản trị biến động mạnh, tổ chức có thể duy trì được các giá trị cốt lõi mà không bị “sụp đổ” trước những “cú sốc” bên ngoài (ví dụ, khủng hoảng kinh tế, biến động thị trường, chuyển đổi số...). Nhờ vậy, văn hóa doanh nghiệp sẽ tồn tại lâu dài, vì biết cách điều chỉnh, thích nghi, tái sinh trên nền tảng giá trị cốt lõi.

Mối quan hệ biện chứng

Văn hóa doanh nghiệp hỗ trợ, là môi trường cho văn hóa quản trị biến động hình thành và phát triển. Một doanh nghiệp vốn đã có văn hóa đoàn kết, chia sẻ, hợp tác, tin tưởng thì công tác quản trị biến động sẽ có hiệu quả hơn nhiều khi mọi nguồn lực có được sự “Đồng hướng, Đồng bộ, Đồng hành” - điều mà Đảng ủy, Hội đồng thành viên và Ban Điều hành PVN luôn nhấn mạnh.

Mặt khác, khi quản trị biến động mang lại những thành công (ví dụ, hoàn thành và vượt chỉ tiêu kế hoạch về sản lượng, doanh thu, lợi nhuận, nộp ngân sách nhà nước, chương trình an sinh, công tác cấu trúc lại, chuyển đổi số, đổi mới sản phẩm) sẽ giúp bồi đắp niềm tin, lòng tự hào, tiếp thêm sức mạnh và tiếp tục củng cố, “tái tạo” văn hóa doanh nghiệp.

Tóm lại, văn hóa quản trị biến động là bộ phận cấu thành của văn hóa doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp duy trì sự sống còn và phát triển trước các “cú sốc” thay đổi. Đồng thời chính những thành công của quản trị biến động lại tiếp tục làm giàu và củng cố niềm tin vào văn hóa doanh nghiệp. Cả hai có mối quan hệ song hành, bổ trợ, phát triển qua lại, không thể tách rời.

Hình thành văn hóa Quản trị biến động trong quản trị doanh nghiệp là mục tiêu và là động lực trong quản trị biến động của Petrovietnam. Luôn chủ động xây dựng các kế hoạch quản trị với mục tiêu cao, có tính thách thức, tạo “áp lực tích cực” để huy động và tập trung tối đa nguồn lực cho phát triển. Tinh thần này giúp Petrovietnam phản ứng nhanh nhạy trước biến động, sẵn sàng thích ứng linh hoạt với những thay đổi, biến thách thức thành cơ hội, để trong mọi kịch bản, Petrovietnam luôn có phương án ứng phó kịp thời, không bị động và sẵn sàng nắm bắt cơ hội.

TS. Giản Tư Trung cho rằng, văn hóa vừa là “chân thắng” ngăn ta rơi xuống vực sâu, vừa là “chân ga” giúp ta vượt qua thăng trầm và chinh phục bao đèo cao. Theo ông, trong hoàn cảnh càng khó khăn thì văn hóa sẽ chính là thứ “vũ khí” giúp doanh nghiệp có đủ dũng khí và sáng suốt để vượt qua khó khăn và nghịch cảnh. Vì rằng, nếu thất bại về chiến lược thì có thể làm lại, nhưng nếu thất bại về văn hóa thì rất khó có thể làm lại.

Niềm tin tạo động lực

Văn hóa gắn liền với niềm tin. Khi còn niềm tin, ý chí, khách hàng, thị trường thì mọi nghịch cảnh đều có thể vượt qua, nghĩa là còn văn hóa là còn cơ hội.

Thông tin minh bạch

Minh bạch là yếu tố rất quan trọng để xây dựng văn hóa doanh nghiệp nói chung và văn hóa quản trị biến động nói riêng khi mà thông tin về các biến động, khủng hoảng thường nhiễu loạn. Cung cấp thông tin kịp thời, rõ ràng về lý do, mục tiêu luôn mang lại lợi ích cho quản trị. Quản lý khủng hoảng, làm giảm thiểu tin đồn, góp phần chuyển hóa tâm lý “kháng cự” trước các yêu cầu thay đổi trở thành động lực giúp cho quản trị biến động thành công.

Lãnh đạo cam kết và đồng hành

Cam kết của lãnh đạo luôn là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của quản trị, đặc biệt đối với quản trị biến động. Sự nhất quán, tính gương mẫu, sẵn sàng lắng nghe của người lãnh đạo sẽ thúc đẩy sự tham gia của cả hệ thống. Dẫn dắt và đồng hành sẽ truyền cảm hứng, lan tỏa văn hóa, tạo sức mạnh tổng hợp trong việc xác định, thống nhất mục tiêu và gia tăng cơ hội thành công để ứng phó với các biến động, ảnh hưởng đến doanh nghiệp. Petrovietnam luôn phát động và duy trì văn hóa “Một đội ngũ - Một mục tiêu” để vượt khó, mang lại các kết quả thiết thực như hoàn thành dự án Nhà máy nhiệt điện Thái Bình 2, tái khởi động chuỗi dự án năng lượng Lô B - Ô Môn vốn gặp rất nhiều khó khăn trong bối cảnh biến động mạnh từ thị trường và chính sách.

Cơ chế khuyến khích và hỗ trợ

Quản trị biến động và khủng hoảng luôn hiện hữu các rủi ro. Văn hóa quản trị biến động vì thế cần có cơ chế khuyến khích, động viên và hỗ trợ thích hợp. Trước hết là về mức độ chia sẻ, chấp nhận rủi ro vì mục tiêu chung, đồng thời cần khuyến khích, trước hết là chính sách cán bộ - khâu “then chốt của then chốt” để bảo đảm sự thông suốt của các mắt xích trong hệ thống.

Điều không thể thiếu là cần có hệ thống đào tạo, huấn luyện các kiến thức, kỹ năng mới, thường xuyên cập nhật các thông tin liên quan. PVN luôn duy trì các hội thảo cập nhật thông tin và dự báo các xu hướng biến động có ảnh hưởng đến Petrovietnam từ các chuyên gia, các diễn giả trong nước và quốc tế với sự tham gia của các cán bộ ở công ty mẹ và các đơn vị, người đại diện PVN tại các đơn vị.

Bên cạnh đó, chính sách khen thưởng sáng kiến, tôn vinh các cá nhân, tập thể có tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung để vượt qua khó khăn, quản trị tốt các rủi ro, khai thác hiệu quả các cơ hội là điều phải thường xuyên duy trì. Petrovietnam có chính sách để cán bộ, công nhân viên sinh hoạt nghiệp vụ, trao đổi chuyên môn, kịp thời khen thưởng nhằm động viên, lan tỏa các tấm gương trong thực hiện nhiệm vụ.

Tinh thần học hỏi liên tục

Điều cần lưu ý trong văn hóa quản trị biến động là năng lực chấp nhận, chuyển hóa và học hỏi ngay từ các sai lầm, đôi khi là các thất bại. Các bài học không chỉ từ các thành công, mà thất bại cũng cho chúng ta những kinh nghiệm sâu sắc. Vì vậy, quản trị biến động yêu cầu văn hóa học tập thường xuyên. Học từ bên trong, học từ bên ngoài, học từ kinh nghiệm thành công và thất bại, nâng tầm văn hóa là yêu cầu của Petrovietnam, khi mà các đơn vị ở các lĩnh vực trong doanh nghiệp luôn sống chung với biến động.